دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

عوامل کیفی و کمی موثر بر کیفیت حسابرسی مالیاتی در شرکت‌های کوچک و متوسط

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
غلامحسین آموزگاری 1
حمیدرضا شماخی 2
نقی فاضلی 3
1 دانشجوی دکتری حسابداری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران
2 استادیار، گروه حسابداری، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران
3 استادیار، گروه حسابداری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
10.22034/jmaak.2026.79001.4675
چکیده
کیفیت حسابرسی مالیاتی، به عنوان یکی از ارکان اساسی نظام مالیاتی، نقشی حیاتی در تضمین رعایت قوانین مالیاتی، افزایش درآمدهای دولت و ارتقای شفافیت اقتصادی ایفا می‌کند. با توجه به اهمیت روزافزون شرکت‌های کوچک و متوسط (SMEs) در اقتصاد ملی و بین‌المللی، بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت حسابرسی مالیاتی در این بخش از کسب‌وکارها اهمیت ویژه‌ای یافته است. این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین عوامل کیفی و کمی مؤثر بر کیفیت حسابرسی مالیاتی در شرکت‌های کوچک و متوسط، از رویکردی آمیخته بهره گرفته است. در بخش کیفی، از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 15 خبره مالیاتی، تحلیل مضمون و روش دلفی فازی دو مرحله‌ای برای شناسایی مولفه‌های اصلی و تعیین اجماع نظر در میان خبرگان استفاده شد. در بخش کمی، پرسشنامه‌ای بین 360 نفر از مدیران، حسابرسان و کارشناسان مالی توزیع و داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و نرم‌افزار SmartPLS مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج بخش کیفی، عوامل متعددی را در پنج دسته محیطی، سازمانی، فرایند حسابرسی، مرتبط با شرکت‌های کوچک و متوسط و راهبردهای بهبود کیفیت شناسایی نمود. نتایج تحلیل مدل ساختاری نیز نشان داد که کیفیت حسابرسی مالیاتی اثر منفی و معناداری بر فرار مالیاتی دارد. این یافته‌ها در پرتو مطالعات پیشین مانند ( (طاهری و همکاران، 1400) مورد بحث و بررسی قرار گرفته و بر نقش کلیدی کیفیت حسابرسی در کاهش انحرافات مالیاتی و ارتقای پایبندی به مقررات تأکید شده است. در نهایت، پیشنهادهای کاربردی و آتی برای بهبود کیفیت حسابرسی مالیاتی در شرکت‌های کوچک و متوسط ارائه می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
کیفیت حسابرسی مالیاتی
شرکت‌های کوچک و متوسط
فرار مالیاتی
فرآیند حسابرسی
استقلال حسابرسان
کیفیت سیستم‌های کنترل داخلی
رعایت قوانین مالیاتی

عنوان مقاله English

Qualitative and quantitative factors affecting the quality of tax audits in small and medium-sized companies

نویسندگان English

Gholamhossein Amozgari 1
Hamid Reza Shammakhi 2
Naqi Fazeli 3
1 h.D. Candidate in Accounting, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Accounting, Islamshahr Branch, Islamic Azad University, Islamshahr, Iran
3 Assistant Professor, Department of Accounting, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran
چکیده English

This study aimed to provide a model to identify factors affecting the quality of tax audits in SMEs, using a mixed approach (qualitative and quantitative). In the qualitative part, semi-structured interviews were conducted with 15 tax experts (auditors from the audit organization and academic experts) using a purposive snowball sampling method, and the data were analyzed using theme analysis and two-stage fuzzy Delphi. The Delphi community was similar to the qualitative part. In the quantitative part, a standard questionnaire was distributed among 360 managers, auditors, financial specialists, and tax officials of small and medium-sized companies (selected by convenience sampling) in 1403 and 1404. The data were analyzed using structural equation modeling (PLS) in SmartPLS software. The results showed that the quality of tax audits has a significant negative relationship with tax evasion. Key factors including environmental factors (status of tax laws and regulations, capacity and expertise of supervisory authorities, culture of society), organizational factors (auditor competence and expertise, auditor independence, quality of internal control systems), factors related to the audit process (audit planning and approach, evidence collection and analysis, documentation of the audit process), factors related to small and medium-sized enterprises (resource constraints, lack of financial expertise, competitive pressures), and strategies for improving audit quality (training and improving auditor expertise, strengthening auditor independence, supporting small and medium-sized enterprises, promoting a culture of compliance) were identified. This model increases financial transparency, reduces violations, and strengthens trust in the tax system. The findings are valuable for policymakers, auditors, and managers of small and medium-sized enterprises and provide a basis for future research.

کلیدواژه‌ها English

Tax Audit Quality
Small and Medium
sized Enterprises (SMEs)
Tax Evasion
Audit Process
Auditor Independence
Internal Control System Quality
Tax Compliance
1.      ‏‫ابیضی، عیسی؛ اقدم مزرعه، یعقوب؛ نونهال نهر، علی اکبر؛ و محمدزاده سالطه، حیدر. (۱۴۰۰). تدوین الگوی جامع کیفیت حسابرسی مالیاتی در ایران با استفاده از رویکرد زمینه بنیان. دانش حسابرسی، 83(21)، 105-131.
2.      ‏‫امانی، جواد؛ خضری آذر، هیمن؛ و محمودی، حجت. (۱۳۹۱). معرفی مدل یابی معادلات ساختاری به روش حداقل مجذورات جزئی - PLS - PM - و کاربرد آن در پژوهش های رفتاری. برخط دانش روان‌شناختی، 1(1)، 41-55.
3.      ‏‫بهشور، اسحاق؛ و احمدی، فرشته. (۱۳۹۸). رابطه بین کیفیت حسابرس با فرار مالیاتی. مقاله ارائه شده در پنجمین کنفرانس بین المللی علوم مدیریت و حسابداری.
4.      ‏‫ثنائی پور، هادی. (۱۳۹۹). شناسایی و اولویت بندی عوامل موثر بر فرار مالیاتی در کسب وکارهای کوچک ومتوسط از دیدگاه کارکنان سازمان امور مالیاتی کشور: مطالعه ای آمیخته. پژوهشنامه مالیات، 28(47)، 7-30.
5.      ‏‫جمشیدی، رامین؛ برزگر، بهرام؛ و محسنی، عبدالرضا. (۱۴۰۲). تبیین و اعتبار یابی عوامل موثر در مدل ارتقای کیفیت حسابرسی مالیاتی. فصلنامه اقتصاد مالی، 17(64)، 45-74.
6.      ‏‫رحمت اللهی، پرستو. (۱۴۰۰). بررسی رابطه کیفیت حسابرسی با فرار مالیاتی. مقاله ارائه شده در نخستین کنفرانس بین المللی الگوهای نوین مدیریت کسب و کار.
7.      ‏‫قشقایی، علیرضا؛ و خلیق، جواد. (۱۴۰۱). شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر کیفیت حسابرسی مالیاتی با روش تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP). مقاله ارائه شده در دومین کنفرانس بین المللی آزمایشگاه مدیریت و رویکردهای نوآورانه در مدیریت و اقتصاد.
8.      طاهری، محمد؛ جهانگیر نیا، حسین؛ غلامی جمکرانی، رضا؛ و خان محمدی، محمدحامد. (۱۴۰۰). تدوین مدل راهبردهای ارتقای کیفیت حسابرسی مالیاتی در نظام مالیات بر ارزش افزوده ایران. دانش حسابداری مالی، 39(8)، 30-64.
9.      Khafizah, Nurul; Azwardi, Azwardi; & Fuadah, Lukluk. (2020). The Influence of Tax Knowledge, Tax Service Quality, Tax Audit, and Use of Tax Sanctions on Tax Evasion: The Case Study of KPP Pratama Seberang Ulu 1 Palembang. Облiк i Фiнанси, (4), 68-74.
10.  Mersha, Shemelis Zewdie; Belaye, Amsalu Bedemo; & Gobena, Lemessa Bayissa. (2022). Determinants of tax audit quality with audit process as the mediator in Ethiopia: the case of the ministry of revenues / Shemelis Zewdie Mersha, Amsalu Bedemo Belaye and Lemessa Bayissa Gobena. Management & Accounting Review (MAR), 21(1), 181-202.
11.  Rotimi, Oladele; Alabadan, Dinatu Nna; Adekunle, Adediran Rasheed; Olabode, Oladele Taiwo; & Moronke, Lawal Adenike. (2021). Impact of Audit Quality on Tax compliance in Nigeria. Annals of Spiru Haret University. Economic Series, 21(2), 141-162.
12.  Soltani, Lynda. (2022). The Quality Effect of Auditing on Tax Compliance: Evidence from Tunisian Context. International Journal of Economics and Financial Issues, 12(1), 24-27.
13.  Todorović, Miodrag; Stanković, Ivan; & Ljajić, Samir. (2017). Tax audit as a significant factor in suppressing tax evasion. Economic Themes, 55(2), 161-178.
14.  Alexander, Phyllis; & Balavac-Orlic, Merima. (2022). Tax morale: Framing and fairness. Economic Systems, 46(1), 100936.
15.  Alwan, Alaa Hussein; & Bougatef, Khemaies. (2024). The Quality of Tax Accounting in Accordance with International Internal Auditing Standards: The Case of Iraq. Tec Empresarial, 19(1), 29-48.
16.  Behuria, Pritish. (2023). The political economy of a tax haven: the case of Mauritius. Review of International Political Economy, 30(2), 772-800.
17.  Hair Jr, Joseph F; Ringle, Christian; Sarstedt, Marko; & Gudergan, Siegfried P. (2017). Advanced issues in partial least square structural equation modeling. SAGE.
18.  Hallsworth, Michael; List, John A; Metcalfe, Robert D; & Vlaev, Ivo. (2017). The behavioralist as tax collector: Using natural field experiments to enhance tax compliance. Journal of Public Economics, 148, 14-31.
19.  Kivuva, M. (2020). Kenya’s burden–the effects of digital taxes on SMEs. Nairobi, Kenya.
20.  Kurniawan, Dedi. (2020). The influence of tax education during higher education on tax knowledge and its effect on personal tax compliance. Journal of Indonesian Economy and Business: JIEB., 35(1), 57-72.
21.  Matarirano, Obert; Chiloane-Tsoka, Germinah E; & Makina, Daniel. (2019). Factors driving tax compliance costs of small businesses in the South African construction industry. Acta Commercii, 19(1), 1-10.
22.  McKee, Michael; Siladke, Caleb A; & Vossler, Christian A. (2018). Behavioral dynamics of tax compliance when taxpayer assistance services are available. International Tax and Public Finance, 25, 722-756.
23.  Nguyen, H. (2022). Factors affecting tax compliance of small and medium enterprises in Hung Yen province, Vietnam. Accounting, 8(2), 111-122.
24.  OECD, P. (2017). Enhancing the contributions of SMEs in a global and digitalised economy. Paris. Retrieved Feb, 25, 2019.
25.  Rakshit, Bijoy; & Bardhan, Samaresh. (2023). Bank competition and SMEs access to finance in India: evidence from World Bank Enterprise Survey. Asian Review of Accounting, 31(2), 317-347.
26.  Sarstedt, Marko; Ringle, Christian M; & Hair, Joseph F. (2017). Partial least squares structural equation modeling. Handbook of Market Research, 26(1), 1-40.
27.  Werekoh, Eugene Adjei. (2022). The effects of taxation on economic development: the moderating role of tax compliance among SMEs.