دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

رهبری و گنجایش پاسخگویی حسابداری عمومی از طریق کیفیت گزارشگری مالی: آزمون نظریه اقتضایی و نهادی بر اساس رفتار ایزومورفیک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
وحید اسکو 1
فرهاد عزیزی 2
مسعود سلطانلو 3
سید محمد محسنی سهی 4
1 گروه حسابداری، دانشکده علوم انسانی و علوم ورزشی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران.
2 گروه حسابداری، واحد شهرقدس، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرقدس، ایران.
3 کارشناسی ارشد حسابداری، پردیس البرز دانشگاه تهران، البرز، ایران.
4 کارشناس ارشد حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحق یقات، تهران، ایران.
10.22034/jmaak.2025.78208.4467
چکیده
هدف اصلی این پژوهش، رهبری و گنجایش پاسخگویی حسابداری عمومی از طریق کیفیت گزارشگری مالی در سازمان‌های پالایشی ایران است. پژوهش حاضر از منظر دیدگاه ماهیت و روش، توصیفی و از نوع همبستگی است که شامل 311 نفر از مدیران و کارکنان بخش مالی شرکت نفت ایران در استان تهران در سال 1401 می‌باشد. اطلاعات پژوهش با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته با توجه به متن مفاهیم نظری گزارشگری مالی بخش عمومی ایران بر اساس طیف پنج رتبه‌ای لیکرت صورت پذیرفت. تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها، نشان‌دهنده بکارگیری نظریه نهادی در سطح سازمان‌های پالایشی ایران است. بر اساس این نظریه، نتایج یافته‌ها بیانگر آن است که رهبری و گنجایش پاسخگویی حسابداری عمومی از طریق کیفیت گزارشگری مالی در سازمان‌ها امکان‌پذیر است. پژوهش حاضر از دو نظریه اقتضایی و نهادی پیروی می‌کند که بر اساس نظریه‌ اقتضایی، سیستم مناسبی برای حسابداری و گزارشگری مالی در سطح جهان وجود ندارد و در نظریه نهادی، سازمان‌ها به فشارهای محیطی پیرامون خود همواره واکنش نشان خواهند داد. لذا نتایج بر اساس رفتار ایزومورفیک مورد تحلیل قرار گرفت که انتظارات اجتماعی را در جهت پاسخ‌گویی مدیران را برای افراد جامعه برآورده می‌نماید. این رویکرد باعث تعادل بین فشارهای نهادی و توسعه پایداری و اجرای یکپارچه و منسجم در فرآیند گزارشگری مالی شرکت‌ها خواهد شد.
کلیدواژه‌ها
پاسخگویی حسابداری عمومی
کیفیت گزارشگری مالی
نظریه اقتضایی و نهادی

عنوان مقاله English

Leadership and accountability capacity of public accounting through financial reporting quality: Testing contingency and institutional theory based on isomorphic behavior.

نویسندگان English

Vahid oskou 1
Farhad azizi 2
Massoud Soltanloo 3
Seyed Mohammad Mohseni Sohi 4
1 Assistant Professor, Department of ccounting, Faculty of Humanities and Physical Gonbad Kavoos, Golestan, Iran
2 Department of Accounting, Shahr-e-Quds Branch, Islamic Azad University, Shahr-e-Quds, Iran.
3 Master of Accounting, Alborz Campus, University of Tehran, Alborz, Iran
4 Master of Science in Accounting, Islamic Azad University, Research Sciences Branch, Tehran, Iran
چکیده English

The primary objective of this research is to examine leadership and the capacity of public accounting accountability through financial reporting quality in Iranian refining organizations. This study is descriptive-correlational in terms of its nature and methodology, involving 311 managers and financial department staff of the National Iranian Oil Company in Tehran Province in 2024. The research data were collected using a researcher-developed questionnaire based on the theoretical concepts of Iranian public sector financial reporting, employing a five-point Likert scale. Data analysis indicates the application of institutional theory at the level of Iranian refining organizations. According to this theory, the findings suggest that leadership and the capacity of public accounting accountability can be achieved through financial reporting quality. This study follows both contingency and institutional theories. Based on contingency theory, there is no universally appropriate system for accounting and financial reporting worldwide. According to institutional theory, organizations constantly react to environmental pressures surrounding them. Consequently, the results were analyzed based on isomorphic behavior, which fulfills social expectations regarding managerial accountability to the public. This approach will foster a balance between institutional pressures, sustainability development, and the integrated and coherent implementation of the financial reporting process in companies.

کلیدواژه‌ها English

Public Accounting Accountability
Financial Reporting Quality
Contingency and Institutional Theory

  1. 1.       اسدی، ابومسلم و جعفری پور، میثم. (1394). بررسی ضرورت تدوین استانداردهای حسابداری دولتی (مبتنی بر مفهوم مسؤولیت پاسخگویی) در طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای. حسابداری دولتی، 2(1)‌، 71-82.

    2.       جمشیدی، طیبه؛ اسماعیلی کیا، غریبه؛ صیادی سومار، علی؛ پرندین، کاوه و امرایی، محمدامین‌. (1402). بررسی تأثیر استانداردهای حسابداری بخش عمومی بر رابطه بین عملکرد بودجه و پاسخ‌گویی در دستگاه‌های اجرایی. حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی، 4(3)‌، 22-44.

    3.       حسینی سارانی، محمد هادی؛ دسینه، مهدی و رستمی جاز، حمید. (1402). بررسی رابطه بین کیفیت گزارشگری مالی و شبکه‌سازی مدیران مالی با در نظر گرفتن نقش تعدیل‌کنندگی عملکرد مالی سازمان‌های بهداشت و درمان. حسابداری دولتی، 10(1)، 181-192.

    4.       خیرالهی، فرشید و قربانی، اعظم. (1402). نقش مسئولیت پاسخگویی در تعیین رابطه بین کیفیت گزارشگری مالی و عملکرد سازمان‌های عمومی. چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، 6 (81)، 129-145.

    5.       رحیمی، غلامرضا و ایمان‌پور، قربانعلی. (1397). بررسی نقش پاسخگویی و تاثیر آن بر مدیریت توسعه پایدار. رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 4، 115-123.

    6.       لعلی سرابی، امیر؛ دارائی، محمدرضا و برخوردار، ناصر. (1402). ارائه الگوی مقایسه‌ای: ارتقا کیفیت محیط اطلاعات مالی داخلی شرکت‌های دولتی و غیر دولتی براساس ویژگی‌های مدیریتی (مدل شبکه عصبی مصنوعی با روش رگرسیون). حسابداری دولتی، 10(1)‌، 51-72.

    7.       محبی، احسان؛ باباجانی، جعفر؛ سلیمی، جواد و تقوی فرد، محمد تقی. (1402). شناسایی اهداف و نیازهای اطلاعاتی استفاده‌کنندگان گزارش‌های مالی شرکت‌های برق منطقه‌ای در ایران. حسابداری دولتی، 10(1)‌، 93-110.

    8.       محققی، محمدرضا؛ کرمی، غلامرضا؛ غلامی جمکرانی، رضا و رحیمیان، نظام الدین. (1401). شناسایی و رتبه‌بندی عوامل موثر بر اثربخشی سیستم کنترل‌های داخلی در موسسات و سازمان‌های دولتی. حسابداری دولتی، 9(1)‌، 1-26.

    9.       مسعودی یونس، ودیعی محمدحسین، حصارزاده رضا. (1403). بررسی تاثیر عوامل متأثر از به کارگیری استانداردهای گزارشگری بخش عمومی بر مسئولیت پاسخگویی مدیران دولتی: شواهدی از دانشگاه علوم پزشکی مشهد. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری،  ۹ (۱۷)، ۴۴۷-۴۸۰

    10.    وقفی، سید حسام؛ کامران راد، صدیقه؛ حسینی، سیداحسان و نادعلی‌زاده قناد، مژگان. (1402). شناسایی موانع استقرار سیستم حسابداری منابع انسانی بر اساس تکنیک دیمتل (موردمطالعه: دانشگاه علوم پزشکی مشهد و واحدهای تابعه). حسابداری دولتی، 10(1), 225-246.

     

    1. Azmi, A.H. and Mohamed, N. (2014), “Readiness of Malaysian public sector employees in moving towards accrual accounting for improve accountability: the case of Ministry of Education (MOE)”, Procedia – Social and Behavioral Sciences, Vol. 164, pp. 106-111.
    2. Azmi, A.H. and Mohamed, N. (2014), “Readiness of Malaysian public sector employees in moving towards accrual accounting for improve accountability: the case of Ministry of Education (MOE)”, Procedia – Social and Behavioral Sciences, Vol. 164, pp. 106-111
    3. Boahen, E.O. and Mamatzakis, E.C. (2025), "The moderating role of firms’ litigation environment on the association between gender diversity and financial reporting quality", International Journal of Managerial Finance, Vol. 21 No. 2, pp. 546-583. https://doi.org/10.1108/IJMF-10-2023-0533.
    4. Chen, S. and Huang, Y. (2025), "Financial reporting quality and corporate hedging policy: preliminary evidence", China Accounting and Finance Review, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/CAFR-09-2024-0156
    5. Christensen, M., Cohen, S., Ellwood, S., Newberry, S. and Potter, B. (2024), "Reflections on public sector accrual accounting and reporting: a post-operative transplant view", Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/JPBAFM-10-2023-0195
    6. Cohen, S. and Karatzimas, S. (2017), “Accounting information quality and decision-usefulness of governmental financial reporting: moving from cash to modified cash”, Meditari Accountancy Research, Vol. 25 No. 1, pp. 95-113
    7. Coy, D. and Dixon, K. (2004), “The public accountability index: crafting a parametric disclosure index for annual reports”, The British Accounting Review, Vol. 36 No. 1, pp. 79-106.
    8. Coy, D., Fischer, M. and Gordon, T. (2001), “Public accountability: a new paradigm for college and university annual reports”, Critical Perspectives on Accounting, Vol. 12 No. 1, pp. 1-31.
    9. DiMaggio, P.J. and Powell, W.W. (1983), “The iron cage revisited: institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields”, American Sociological Review, Vol. 48 No. 2, pp. 147-160.
    10. Dissanayake, T. and Dellaportas, S. (2024), "The role of the professional association in the translation of accrual accounting in the Sri Lankan public sector", Accounting, Auditing & Accountability Journal, Vol. 37 No. 1, pp. 59-84.
    11. Eivani, F., Nazari, K. and Emami, M. (2012), “Public accountability and government financial reporting”, African Journal of Business Management, Vol. 6 No. 29, pp. 8475-8482.
    12. Heiling, J. (2025), "Digital transformation and the accounting for intangible assets in the public sector", Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/JPBAFM-09-2024-0177
    13. Kaur, A., Argento, D., Sharma, U. and Soobaroyen, T. (2025), "“Everything, everywhere, all at once”: the role of accounting and reporting in achieving sustainable development goals", Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management, Vol. 37 No. 2, pp. 137-155.
    14. Keerasuntonpong, P., Manowan, P. and Shutibhinyo, W. (2019), “Reforming government public accountability: the case of Thailand”, Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management, 8 (14) 365-391.
    15. Liberato, M.I., Choban de Sousa Paiva, I. and Serrasqueiro, R. (2024), "Constraints and stimuli in the implementation of public accounting reform: systematic literature review and future research agenda", Journal of Accounting & Organizational Change, Vol. 20 No. 3, pp. 560-592.
    16. Lindquist, E.A. and Huse, I. (2017), “Accountability and monitoring government in the digital era: promise, realism and research for digital-era governance”, Canadian Public Administration, Vol. 60 No. 4, pp. 627-656
    17. Lisboa, I., Costa, M. and Reis, C. (2025), "Financial reporting quality impact on the firms’ capital structure", Review of Accounting and Finance, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/RAF-07-2024-0290
    18. Mack, J. and Ryan, C. (2006), “Reflections on the theoretical underpinnings of the general-purpose financial reports of Australian government departments”, Accounting, Auditing & Accountability Journal, Vol. 19 No. 4, pp. 592-612
    19. Mbelwa, L., Adhikari, P. and Shahadat, K. (2019), “Investigation of the institutional and decision- usefulness factors in the implementation of accrual accounting reforms in the public sector of Tanzania”, Journal of Accounting in Emerging Economies, Vol. 9 No. 3, pp. 335-365
    20. Mohamed, E.K. and Lashine, S.H. (2003), “Accounting knowledge and skills and the challenges of a global business environment”, Managerial Finance, Vol. 29 No. 7, pp. 3-16
    21. Nakmahachalasint, O. and Narktabtee, K. (2019), “Implementation of accrual accounting in Thailand’s Central government”, Public Money & Management, Vol. 39 No. 2, pp. 139-147
    22. Nuhu Nuraddeen, A. and Appuhami, R. (2016), “The association between the use of management  accounting practices with organizational change and organizational performance”, in Baird, K. (Ed.) Advances in Management Accounting, Emerald Group Publishing, pp. 67-98.
    23. Nuhu Nuraddeen, A. and Appuhami, R. (2016), “The association between the use of management accounting practices with organizational change and organizational performance”, in Baird, K. (Ed.) Advances in Management Accounting, Emerald Group Publishing, pp. 67-98.
    24. Palmer, K.N., Ziegenfuss, D.E. and Pinsker, R.E. (2004), “International knowledge, skills, and abilities of auditors/accountants: evidence from recent competency studies”, Managerial Auditing Journal, Vol. 19 No. 7, pp. 889-896.
    25. Rossi, F.M., Caperchione, E., Cohen, S. and Brusca, I. (2019), “Financial management and public sector accounting in an age of reforms: developments and changes in public sector financial management”, Public Administration in Europe, Springer, pp. 235-246.
    26. Said, J., Alam, M.M. and Aziz, M. (2015), “Public accountability system: empirical assessment of public sector of Malaysia”, Asian Journal of Scientific Research, Vol. 8 No. 2, pp. 225-236.
    27. Sellami, M.Y. and Gafsi, Y. (2019), “Institutional and economic factors affecting the adoption of international public sector accounting standards”, International Journal of Public Administration, Vol. 42 No. 2, pp. 119-131.
    28. Steccolini, I. (2004), “Is the annual report an accountability medium? An empirical investigation into Italian local governments”, Financial Accountability & Management, Vol. 20 No. 3, pp. 327-350
    29. Sulu-Gambari, W., Stafford, A. and Stapleton, P. (2018), “Public accountability reform in a Nigerian ministry”, Qualitative Research in Accounting & Management, Vol. 15 No. 4, pp. 485-509.
    30. Tooley, S., Hooks, J. and Basnan, N. (2012), “Performance reporting: assessing the annual reports of Malaysian local authorities”, International Journal of Public Administration, Vol. 35 No. 13, pp. 853 863.
    31. Tran, Y.T., Nguyen, N.P. and Hoang, T.C. (2021), "Effects of leadership and accounting capacity on accountability through the quality of financial reporting by public organisations in Vietnam", Journal of Asia Business Studies, Vol. 15 No. 3, pp. 484-502
    32. Van Helden, J. and Ouda, H. (2016), “Public sector accounting in emerging economies”, Critical Perspectives on Accounting, Vol. 40, pp. 1-7.
    33. Yen, T.T., Nhu, L.T.B. and Thao, N.T.P. (2019), “Measuring the impact of factors on the implementation of financial statements under the new accounting regime at the public service and administration units in Vietnam”, Journal of Science and Technology, Vol. 37A, pp. 3-18.