دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

طراحی و اعتبارسنجی الگوی حسابداری مدیریت دیجیتال برای توسعه پایدار کسب‌وکار: رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سمانه نقوی 1
حسین بدیعی 2
محمد حامد خانمحمدی 3
حمیدرضا کردلوئی 4
1 گروه حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات دبی امارات متحده عربی
2 گروه حسابداری ، واحد تهران جنوب ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران
3 گروه حسابداری ، واحد دماوند ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران
4 گروه مدیریت مالی ، واحد اسلامشهر ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران
10.22034/jmaak.2026.79223.4750
چکیده
این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی یک الگوی بومی و یکپارچه برای حسابداری مدیریت دیجیتال با محوریت توسعه پایدار کسب‌وکار انجام شده است. الگوی پیشنهادی به دنبال پر کردن خلأ پژوهشی موجود در زمینه تلفیق فناوری‌های دیجیتال پیشرفته با ابعاد زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی در سیستم‌های گزارشگری داخلی سازمان‌ها (ESG) است . این پژوهش از رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) به صورت متوالی بهره برده است. در فاز کیفی، با ۲۵ خبره از متخصصان حسابداری، فناوری اطلاعات و توسعه پایدار با استفاده از روش نمونه‌گیری گلوله برفی مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام شد و داده‌ها با کدگذاری نظری تحلیل گردید. در فاز کمی، الگوی استخراج‌شده با تکمیل پرسشنامه توسط ۲۱۰ مدیر مالی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران (با استفاده از فرمول کوکران( مورد آزمون قرار گرفت.الگوی نهایی پژوهش شامل شش عامل کلیدی تأثیرگذار بر پیاده‌سازی موفق حسابداری مدیریت دیجیتال پایدار است: عوامل ترغیب‌کننده، عوامل اساسی (زیرساختی)، عوامل وصفی (توانمندساز)، عوامل مداخله‌گر، راهبردهای دیجیتال، و بازخوردها. نتایج مدل‌سازی ساختاری نشان داد تمامی این عوامل تأثیر مستقیم، مثبت و معناداری بر استقرار سیستم حسابداری مدیریت دیجیتال دارند (۰.۰۰۰۱ > P )راهبردهای دیجیتال با ضریب مسیر ۰.۳۷۲ و عوامل وصفی با ضریب مسیر ۰.۳۵۵، قوی‌ترین تأثیرات را نشان دادند. همچنین، شاخص‌های برازش مدل (شامل CR > 0.7، AVE > 0.5 در اکثر موارد) حاکی از اعتبارسنجی موفق الگو بود. یافته‌ها مؤید آن است که یکپارچه‌سازی فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، بلاک‌چین و رایانش ابری با چارچوب نظری پایداری می‌تواند به بهبود شفافیت، تصمیم‌گیری بلادرنگ و پاسخگویی سازمانی منجر شود .
کلیدواژه‌ها
طراحی و اعتبارسنجی الگو
حسابداری مدیریت دیجیتال
توسعه پایدار کسب و کار
فناوری دیجیتال مالی
گزارشگری پایداری

عنوان مقاله English

Designing and Validating a Digital Management Accounting Model for Sustainable Business Development: A Structural Equation Modeling Approach

نویسندگان English

samaneh naghavi 1
hosain badiei 2
mohammadhamed khanmohammadi 3
hamidreza kordlouie 4
1 Department of Accounting, Islamic Azad University, Emirates Branch, Dubai, United Arab Emirates.
2 Associate Professor, Department of Accounting – Islamic Azad University – South Tehran Branch – Tehran – Iran
3 Associate Professor, Department of Accounting – Islamic Azad University – Damavand Branch – Tehran – Iran
4 Associate Professor, Department of Financial Management – Islamic Azad University – Islamshahr Branch – Tehran – Iran
چکیده English

This study aims to design and validate an integrated native model for digital management accounting centered on sustainable business development, addressing the research gap in combining advanced digital technologies with environmental, social, and governance (ESG) dimensions in internal reporting systems.Design/methodology/approach: A sequential mixed-methods approach was adopted. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 25 experts in accounting, information technology, and sustainability using snowball sampling, and data were analyzed through theoretical coding. In the quantitative phase, the extracted model was tested through a questionnaire completed by 210 financial managers of companies listed on the Tehran Stock Exchange (determined by Cochran’s formula). Findings: The final model comprises six key factors influencing the successful implementation of sustainable digital management accounting: motivational factors, infrastructural factors, descriptive (enabling) factors, intervening factors, digital strategies, and feedback mechanisms. Structural model results indicated that all factors have a direct, positive, and significant effect on the adoption of digital management accounting systems (P < 0.0001). Digital strategies (β = 0.372) and descriptive factors (β = 0.355) showed the strongest effects. Model fit indices (including CR > 0.7 and AVE > 0.5 in most cases) confirmed the model’s validity. Findings underscore that integrating technologies such as artificial intelligence, blockchain, and cloud computing within a sustainability framework can enhance transparency, real-time decision-making, and organizational accountability.

کلیدواژه‌ها English

Model Design and Validation
Digital Management Accounting
Sustainable Business Development
Digital Financial Technology
Sustainability Reporting
  1. آقامحمدحسینی، ع.، کریمی، م.، و رضایی، ح. (۱۴۰۲). تأثیر سیستم‌های اطلاعاتی یکپارچه بر کیفیت تصمیم‌گیری مالی در شرکت‌های تولیدی. مجله پژوهش‌های حسابداری و مالی ایران، ۱۵(۳)، ۱۲۵-۱۴۵.
  2. احمدی، ر.، محمدی، س.، و قربانی، ع. (۱۴۰۳). اصول و استانداردهای پایداری در کسب‌وکارهای ایرانی: تحلیل محتوای گزارش‌های پایداری. فصلنامه مطالعات مدیریت کسب‌وکار، ۲۴(۱)، ۸۹-۱۱۱.
  3. آتشی، م.، نوروزی، ب.، و سلطانی، ر. (۱۴۰۳). مدیریت ارتباط با مشتری در عصر دیجیتال: نقش داده‌کاوی و هوش مصنوعی. مجله مدیریت بازرگانی، ۱۸(۴)، ۶۷-۸۹.
  4. اعیاری، پ.، بهلولی، ن.، و رحیمی، غ. (۱۴۰۳). ارائه الگوی سیاست‌گذاری توسعه پایدار مبتنی بر سند چشم‌انداز ۱۴۰۴. سیاست‌های راهبردی و کلان، ۱۲(۴)، ۵۶۷- 589 .
  5. آی عیسی، ع.، و طبائیان، ر. (۱۴۰۴). بررسی نقش تعدیل‌گر فرهنگ تصمیم‌گیری تحلیلی بر ارتباط بین حسابداری دیجیتال و کیفیت تصمیم‌گیری با نقش میانجی کیفیت اطلاعات در بخش بانکداری دولتی. چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، ۸(۲)، ۱۲۵- 146 .
  6. پورجانی، م.، میرزایی، ف.، و هاشمی، س. (۱۴۰۲). چارچوب‌های حاکمیت شرکتی و پایداری کسب‌وکار: مطالعه‌ای تطبیقی. نشریه حسابداری و مدیریت مالی، ۱۱(۲)، ۳۴-۵۶.
  7. تاج‌نیا، ا.، رنجبر، ع.، و اسلامی، م. (۱۴۰۳). نظریه ذی‌نفعان و گزارشگری مسئولیت اجتماعی در بازار سرمایه ایران. پژوهش‌های حسابداری مالی، ۸(۱)، ۱۵۵-۱۷۸.
  8. جعفری دهکردی، م.، صفری، ح.، و امینی، ع. (۱۴۰۳). توسعه پایدار: از نظریه تا عمل در اقتصاد ایران. فصلنامه برنامه‌ریزی و بودجه، ۲۹(۳)، ۲۵-۴۸.
  9. جلیلی، ع.، فرج‌پور، م.، و کریمی، ی. (۱۴۰۰). تحول دیجیتال در نظام مالی کشور: الزامات و چالش‌ها. مجله علوم و فناوری اطلاعات، ۱۲(۴)، ۷۸-۹۶.
  10. خادم دزفولی، ر. (۱۴۰۳). کاربرد فناوری بلاکچین در حسابداری و حسابرسی: فرصت‌ها و تهدیدها. فصلنامه حسابدار رسمی، ۶(۲۳)، ۴۵-۶۳.
  11. خواجوی، ش.، ناظمی، ع.، و محمدی، ک. (۱۴۰۱). سیستم‌های حسابداری خودکار و تأثیر آن بر بهره‌وری نیروی انسانی. مجله مدیریت منابع انسانی، ۹(۳)، ۱۲۰-۱۳۸.
  12. دادآفرید، م.، رضاییان، ع.، و طباطبایی، س. (۱۴۰۲). توسعه پایدار روستایی: رویکردی کالبدی-فضایی. فصلنامه پژوهش‌های روستایی، ۱۴(۱)، ۱۸۷-۲۰۵.
  13. رستمی، ع.، محمودی، ح.، و پیروز، م. (۱۳۹۴). تأثیر تأمین مالی خارج از ترازنامه و محدودیت‌های مالی بر چسبندگی هزینه‌ها. پژوهش‌های حسابداری مالی، ۳(۱)، ۱۱۹-۱۳۶.
  14. رنجبر، ح.، سلیمانی، غ.، و موسوی، س. (۱۴۰۰). مزایا و چالش‌های حسابداری دیجیتال برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط. مجله کارآفرینی و توسعه کسب‌وکار، ۷(۲)، ۵۵-۷۲.
  15. سرمد، ز.، بازرگان، ع.، و حجازی، ا. (۱۳۹۴). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: نشر آگه.
  16. سلطانیان، م.، فلاحتی، ع.، و رضوی، س. (۱۴۰۳). تأثیر فناوری اطلاعات بر کیفیت گزارشگری مالی. فصلنامه مطالعات تجربی حسابداری مالی، ۲۱(۲)، ۱۷۵-۱۹۹.
  17. سلیمانی، غ.، مرادی، ر.، و اکبری، م. (۱۴۰۳). اخلاق کسب‌وکار و نظریه وظیفه‌گرایی در سازمان‌های ایرانی. مجله اخلاق در علوم و فناوری، ۱۹(۳)، ۸۷-۱۰۴.
  18. شفیعی، ف.، علی‌زاده، م.، و محمدی، ع. (۱۴۰۲). تأثیر فناوری دیجیتال بر ارزش‌گذاری شرکت‌های دانش‌بنیان. فصلنامه مدیریت فناوری اطلاعات، ۱۵(۴)، ۱۲۳-۱۴۵.
  19. شاه نظری، ا. (۱۴۰۲). رویکرد توسعه پایدار از دیدگاه کالبدی-فضایی. مجله آمایش محیط، ۱۶(۶۲)، ۵۹-۷۸.
  20. شاه نظری، ا.، باقری، ک.، و محمودی، ح. (۱۴۰۲). نظریه مشروعیت و گزارشگری پایداری در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس. پژوهش‌های حسابداری و حسابرسی، ۱۵(۵۸)، ۱۶۷-۱۸۹.
  21. صمیمی‌نیا، م.، رضویان، ع.، و کریمی، ع. (۱۴۰۱). مزایای سیستم‌های حسابداری ابری برای کسب‌وکارهای نوپا. فصلنامه نوآوری و توسعه کسب‌وکار، ۸(۳)، ۹۸-۱۱۷.
  22. طاهری، ع.، موسوی، س.، و احمدی، م. (۱۴۰۲). سیستم اطلاعات و گزارشگری حسابداری: مبانی و کاربردها. نشریه علمی حسابداری مالی، ۹(۱)، ۳۴-۵۲.
  23. طاهری، ع.، محمدی، ح.، و رضایی، ع. (۱۴۰۳). ریسک‌های مالی و الزامات قانون ساربنز-آکسلی. مجله حقوقی دادگستری، ۸۸(۱۱۰)، ۱۵۶-۱۷۴.
  24. علیزاده، ر.، فرهادی، ع.، و مقدسی، م. (۱۴۰۲). مدیریت ریسک‌های سایبری در سازمان‌های مالی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  25. قاسمی، و.، محمدی، ع.، و رضوی، س. (۱۴۰۳). اینترنت و تجارت الکترونیک: چالش‌های کنترل و امنیت در حسابداری دیجیتال. فصلنامه مطالعات اقتصاد دیجیتال، ۵(۲)، ۷۷-۹۶.
  26. قلی‌پور، ع.، میرزامحمدی، م.، و جعفری، ع. (۱۴۰۳). مدیریت ارتباط با مشتری تحلیلی با استفاده از داده‌کاوی. مجله مهندسی صنایع و مدیریت، ۳۸(۱)، ۱۴۵-۱۶۴.
  27. کفاش، م.، رضایی، ع.، و علی‌زاده، ف. (۱۴۰۲). نظریه مشروعیت و پاسخگویی اجتماعی شرکتی. فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، ۱۷(۳)، ۱۲۳-۱۴۲.
  28. محمدآمده، ع.، رنجبر، ح.، و سلیمانی، غ. (۱۴۰۲). فناوری‌های دیجیتال نگه‌دارنده و تحول‌آفرین در سازمان. مجله مدیریت فناوری اطلاعات، ۱۶(۱)، ۶۷-۸۸.
  29. ملکی، ع.، موسوی، س.، و احمدی، م. (۱۴۰۲). یادگیری ماشین در حسابداری: کاربردها و چالش‌ها. فصلنامه هوش مصنوعی در کسب‌وکار، ۴(۲)، ۵۶-۷۸.
  30. مغنی، ع.، رضوی، س.، و جعفری، م. (۱۳۹۸). تأثیر گسترش فناوری‌های مالی بر بهبود عملکرد خدمات مالی. مجله مدیریت بانک، ۱۲(۴۷)، ۸۹-۱۱۰.
  31. مهدوی، ع.، صادقی، ح.، و رضایی، ع. (۱۴۰۳). حسابداری مدیریت پیشرفته در عصر دیجیتال. اصفهان: انتشارات جهاد دانشگاهی.
  32. نوذری، ع.، کریمی، م.، و فرج‌پور، ع. (۱۴۰۳). دیجیتالی‌سازی و تأثیر آن بر تحقیقات حسابداری. نشریه علمی پژوهش‌های حسابداری، ۱۱(۴)، ۱۵۶-۱۷۸.
  33. نیازآذری، ک.، محمودی، ح.، و صفری، ع. (۱۴۰۳). توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی شرکتها. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی

 

 

  1. Alam, M. M. (2021). Digital Transformation in Accounting and Finance: A Practical Guide. Springer International Publishing.
  2. Barreto, A., Gomes, P., Quesado, P., & O'Sullivan, S. (2025). Advancements in management accounting and digital technologies: A systematic literature review. Accounting, Finance & Governance Review, 34.
  3. Bhimani, A., Willcocks, L., & Lioliou, E. (2020). Digital sustainability and accounting: An integrative framework. Journal of Information Technology, 35(4),345-362.
  4. Borlatto, E. (2026). The interlink between digital technology and ESG: Implications for companies' financial and non-financial performances [Doctoral dissertation, Università degli Studi di Torino].
  5. Buchadze, T., Kvaratskhelia, A., & Ghimire, B. (2022). The impact of digital technologies on auditing practices: A systematic review. International Journal ofAuditing,26(3),415-432. https://doi.org/10.1111/ijau.12285
  6. Elmgård, L. (2024). Artificial intelligence in fraud detection and financial forecasting: Empirical evidence from European banks. Journal of Financial Technology, 8(1), 45-67.
  7. Gholami, R., Watson, R. T., & Hasan, H. (2024). The Internet of Things (IoT) and management accounting: A framework for cost optimization in manufacturing. Management Accounting Research, 62, 100879. https://doi.org/10.1016/j.mar.2023.100879
  8. Haghighi, M., & Ramezani, A. (2021). Corporate Social Responsibility and Financial Performance: Evidence from Emerging Markets. Routledge.
  9. Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305-360.
  10. Khajeh, E., Modarres, M., & Mohammadi, K. (2023). Advanced Management Accounting Systems in the Digital Era. Tehran University Press.
  11. Lehkonen, H. (2021). Balance sheet liquidity analysis in the digital age. Financial Analytics and Risk Management, 14(2), 89-104.
  12. Moller, K., Schäffer, U., & Verbeeten, F. H. M. (2020). Digitalization and its impact on controlling and management accounting. Journal of Management Control, 31(1), 1-8. https://doi.org/10.1007/s00187-020-00300-5
  13. Nielsen, C., & Roslender, R. (2022). Sustainable business models and integrated reporting: A conceptual framework. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 35(7), 1620-1650. https://doi.org/10.1108/AAAJ-01-2021-5090
  14. O'Donker, T., & Van der Stede, W. A. (2024). Cybersecurity, internal controls, and digital accounting: New challenges for auditors. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 43(2), 189-212.
  15. Pant, G., & Sen, R. (2024). ERP systems and real-time financial reporting: A model for the digital age. Information Systems Management, 41(1), 78-95. https://doi.org/10.1080/10580530.2023.2287451
  16. Plato, D., & van der Meer, J. (2021). Blockchain technology for transparent and secure accounting transactions. Journal of Emerging Technologies in Accounting, 18(1), 129-145. https://doi.org/10.2308/JETA-2020-058
  17. Pwidanosik, R., Kowalski, T., & Nowak, A. (2023). The role of artificial intelligence and machine learning in modern management accounting. Journal of Applied Accounting Research, 24(3), 567-589. https://doi.org/10.1108/JAAR-02-2022-0034
  18. Rahimi, F., Ghasemi, V., & Rezaei, H. (2023). Digital Accounting and Financial Reporting in the 21st Century. Allameh Tabataba'i University Press.
  19. Ranjbar, H., Soleimani, G., & Mousavi, S. (2020). Digital Accounting for SMEs: Opportunities and Challenges. Shiraz University Press.
  20. Rosmalen, P., van der Laan, G., & de Waard, D. (2024). Automation in accounting: Redefining the role of the controller. Accounting Horizons, 38(1), 45-68.
  21. Sami, A., & Rezaei, A. (2023). Integrated Reporting and Sustainable Development. University of Isfahan Press.
  22. Shafiei, F., Alizadeh, M., & Mohammadi, A. (2022). The impact of digital technology on the valuation of knowledge-based companies. Iranian Journal of Management Studies, 15(4), 899-920.
  23. Talebi, A., Mousavi, S., & Ahmadi, M. (2023). Information Systems and Accounting Reporting: Fundamentals and Applications. University of Tehran Press.
  24. Van Aarle, T., & van der Stede, W. A. (2022). Cloud computing in management accounting: Benefits, risks, and implementation strategies. Journal of Information Systems, 36(2), 155-178. https://doi.org/10.2308/isys-2021-038
  25. Van Sloten, R., de Groot, T., & Wouters, M. (2024). Sustainability risk management and integrated reporting: Evidence from global corporations. Journal ofBusinessEthics,189(3),567-589. https://doi.org/10.1007/s10551-023-05535-5
  26. Wan, D., Zhao, Y., & Chen, L. (2024). Digital transformation of management accounting in the era of big data: A structural equation modeling approach. Pacific Accounting Review, 36(1), 34-58. https://doi.org/10.1108/PAR-07-2023-0112.

Yousef, H., Sponem, S., & Lucianetti, L. (2026). Management accounting innovations in the era of digitalization and sustainability. Emerald Publishing Limited