دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

بررسی رابطه میان ویژگی‌های حسابرس و نرخ‌شکنی خدمات حسابرسی: شواهدی از مؤسسات حسابرسی بخش خصوصی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ندا زمانی فرد 1
بهرام همتی 2
اعظم شکری چشمه سبزی 2
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
2 استادیار، گروه حسابداری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
10.22034/jmaak.2025.77925.4380
چکیده
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی رابطه میان ویژگی‌های حسابرس و نرخ‌شکنی خدمات حسابرسی مؤسسات حسابرسی بخش خصوصی می‌پردازد. این پژوهش می‌کوشد تا دلایل و زمینه‌های بروز این مشکل را بررسی و مشخص نماید که در کشور درحال‌توسعه‌ای مانند ایران چه عواملی به‌ویژه عواملی که به ویژگی‌های حسابرس مرتبط است، می‌تواند نرخ شکنی خدمات حسابرسی را به دنبال داشته باشد. این پژوهش ازنظر هدف در زمره پژوهش‌های کاربردی و از جهت انجام مطالعه، توصیفی و از نوع همبستگی می‌باشد. نمونه‌ای متشکل از 51 شرکت عضو بورس اوراق بهادار تهران، در دوره زمانی یازده‌ساله (1399-1389) در نظر گرفته شد و با استفاده از روش رگرسیون چندگانه خطی و رگرسیون لجستیک، فرضیه‏های پژوهش مورد آزمون قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان داد از میان ویژگی‌های حسابرس ویژگی‌هایی مانند تخصص حسابرس و تغییر حسابرس رابطه معناداری با نرخ شکنی حسابرسی نداشته و در مقابل، دوره تصدی حسابرس دارای رابطه مثبت و معنادار با نرخ شکنی حسابرسی بوده و همچنین ویژگی‌های دیگری چون سن و قدمت موسسه حسابرسی، تعداد شرکای موسسه حسابرسی و تعداد شرکای زن امضاکننده گزارش حسابرسی (جنسیت حسابرس) دارای رابطه منفی و معنادار با نرخ شکنی حسابرسی می‌باشند.
کلیدواژه‌ها
نرخ شکنی
حق‌الزحمه حسابرسی
حق‌الزحمه عادی
حق‌الزحمه غیرعادی
ویژگی‌های حسابرس

عنوان مقاله English

The Relationship Between Auditor Characteristics and Low-balling in Auditing: Evidence from Private Audit Firms

نویسندگان English

Neda Zamanifard 1
Bahram Hemmati 2
Azam Shokri Cheshmehsabzi 2
1 PhD Student, Department of Accounting, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran
2 Assistant Professor, Department of Accounting, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran
چکیده English

Abstract
This study examines the relationship between auditor characteristics and low-balling in auditing using evidence from private audit firms. In fact, this study tries to investigate the reasons of this problem and determine which auditor characteristics can cause low-baling in auditing in a developing country such as Iran. In terms of purpose, this study is among applied research and in terms of method, It is descriptive and correlational. The analysis is based on a sample of 51 firms listed on Tehran Stock Exchange during the period 1389-1399. The results showed that there is no significant relationship between some auditors’ characterestics and low-balling in auditing such as auditors’ specialization and auditors’ change while auditor tenure has a positive and significant relationship with low-balling. Also, there is a negative and significant relationship between low-balling and other auditors’ characterestics including audit firm age, the number of audit partners and auditor

کلیدواژه‌ها English

Low-balling
Audit Fees
Normal Audit Fees
Abnormal Audit Fees
Auditor Characteristics

  1. 1.       احمدی، احمد، زارعی درمیان، مینا (1402). بررسی اثر مدیران مالی زن بر تجدید ارائه صورت‌های مالی و حق‌الزحمه حسابرسی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهش‌نامه زنان، 14(1). 3-32.

    2.       افخمی، محمد، فاضلی، نقی (1403). تأثیر افشای مسائل عمده حسابرسی در گزارش حسابرس مستقل بر حق‌الزحمه حسابرسی و تأخیر در صدور گزارش حسابرس، پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای، 4 (15)، 8-29.

    3.       امانی، علی، دوانی، حسین (1388). خدمات حق‌الزحمه و رتبه‌بندی حسابرسان، دنیای اقتصاد، شماره 1998.

    4.       اورادی، جواد،  نصیرزاده، فرزانه، حصارزاده، رضا (1397). تأثیر رقابت در بازار حسابرسی بر حق‌الزحمه حسابرسی: نقـش انـدازه بـازار حسابرسی، پیشرفت‌های حسابداری، 10 (2)، 1-29.

    5.       بزرگ اصل، موسی، جمشیدی فرد، سعید، حاجیان، حسن، خستویی، هوشنگ، شمس احمدی، منصور. (1391). نرخ شکنی: مناقصه یا مناقضه، مجله حسابدار، شماره 244، 4-13.

    6.       بنی مهد، بهمن، مراد زاده فرد، مهدی و زینالی، مهدی. (1391). اثر حق‌الزحمه حسابرسی بر اظهارنظر حسابرس، مجله حسابداری مدیریت، شماره 15، 41-54.

    7.       جامعه حسابداران رسمی ایران (1397). تریبون آزاد، مجله حسابدار رسمی، شماره 42، 5-19.

    8.       حساس یگانه، یحیی، داداشی، ایمان. (1388). تأثیر حاکمیت شرکتی بر تصمیم پذیرش صاحب‌کار و حق‌الزحمه حسابرسی، مجله حسابداری مدیریت، شماره اول، 1-10.

    9.       حساس یگانه، یحیی، پاک مرام، عسگر. (1391). ارزیابی تأثیر ابعاد کنترلی و شفافیت اطلاعات مالی حاکمیت شرکتی بر سیاست تقسیم سود شرکت‌ها، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی ، شماره 15، 85-116.

    10.   حساس یگانه، یحیی، حسنی القار، مسعود، مرفوع، محمد (1394). بیش اطمینانی مدیریت و حق‌الزحمه حسابرسی، بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، شماره 3، 363-384.

    11.   دریائی، عباسعلی، فتاحی، یاسین، سیفی لاله، سالار. (1398). پاداش هیأت‌مدیره و ریسک‌پذیری: نقش تعدیل گر دوگانگی مدیرعامل (مورد کاوی صنعت بانکداری)، پژوهش‌های پولی و بانکی، شماره 39، 49-74.

    12.   دیلمی پور، مصطفی (1390). نقدی بر توزیع درآمد بین مؤسسه‌های حسابرسی. دنیای اقتصاد، .2598

    13.   رجبی، روح‌الله (1383). عوامل مؤثر بر قدرت حرفه‌ای حسابرسی مستقل، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده مدیریت و حسابداری.

    14.   رجبی، روح‌الله و محمدی خشویی، حمزه. (1387). هزینه‌های نمایندگی و قیمت‌گذاری خدمات حسابرسی مستقل، بررسی‌های حسابداری و حسابرسی،  دوره 15، شماره 53، 35-52.

    15.   رجبی، روح اله (1389). چالش‌های رقابت در حرفه حسابرسی مستقل، حسابدار رسمی، شماره 12، 26-36.

    16.   رشیدی، محسن، حاجی‌زاده، شکوفه (1403). نرخ شکنی حق‌الزحمه حسابرسی در حسابرسی نخستین: پیامدها و اهمیت صاحبکار، حسابداری و منافع اجتماعی، (3)14، 263-292.

    17.   سجادی، سید حسین، رشیدی باغی، محسن، ابوبکری، عبدالرحمن، شیرعلی زاده، محسن. (1393). رابطه بین حق‌الزحمه حسابرسی و پاداش هیئت‌مدیره، پژوهش‌های تجربی حسابداری،  شماره 11، 39-58.

    18.   سرلک، نرگس، جودکی چگنی، زهرا، حیدری سورشجانی، زهرا (1399). رابطه تخفیف حق‌الزحمه حسابرسی با خطای حسابرسی و کیفیت سود در وضعیت رکود اقتصادی، بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، (3)27, .360-380.

    19.   سلیمانی، ابوالفضل، شکریان برنجستانکی، مهدیه. (1400). تخفیف حق‌الزحمه حسابرسی، احتمال تقلب و افشاء تحریف: واکاوی نقش تعدیل گری کیفیت حسابرسی، پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای، شماره 4، 70-95.

    20.   صالحی، تابنده، ناظمی، امین (1400). تأثیر پدیده نفرین برنده در نرخ شکنی بر تلاش حسابرس در انجام وظایف حسابرسی با استفاده از نظریه بازی‌ها، بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، (3)28، 460-486.

    21.   صالحی، تابنده، ناظمی، امین، نمازی، نویدرضا (1401). تدوین الگوی کاهش نرخ شکنی در حسابرسی نخستین با استفاده از روش نظریه‌پردازی زمینه‌ای، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 54، 21-38.

    1. عابدی صدقیانی، بابک، واعظ، سید علی، مظاهری، اسماعیل، انواری، ابراهیم. (1400). بررسی رابطه بین کاهش حق‌الزحمه حسابرسی در دوران بحران اقتصادی با کیفیت اطلاعات حسابداری، فصلنامه حسابداری مالی، (84)21، 470-493.
    2. غلامی گیفان، سعیده، بذرافشان، آمنه، صالحی، مهدی (1398). بررسی رابطه انحصار بازار حسابرسی با حق‌الزحمه و کیفیت حسابرسی با در نظر گرفتن ماده 99 قانون پنجم توسعه، پژوهش‌های تجربی حسابداری، (8)31، 365-387.

    24.   قنواتی، جلیل، جعفری هرندی، مهشید. (1394). بررسی دامپینگ و مقابله با آن در نظام حقوقی اسلام و ایران، پژوهش‌های فقهی، شماره 3، 443-488.

    25.   کمالی زارع، علی، ارباب سلیمانی، عباس (1380). حسابرسی داخلی اثربخش، نشریه شماره 136، انتشارات سازمان حسابرسی.

    26.   گجراتی، دامودار (1401). مبانی اقتصادسنجی، ترجمه ابریشمی، حمید، انتشارات دانشگاه تهران.

    27.   گرندل، زهرا، آزادی، کیهان. (1400). بررسی اثر تعدیلی جنسیت حسابرس بر رابطه بین کیفیت حسابرسی و حق‌الزحمه حسابرسی، فصلنامه حسابداری و منافع اجتماعی، 3، 107-124.

    28.   محمدرضایی، فخرالدین، مهربان پور، محمدرضا. (1390). نوع گزارش حسابرس و تعداد بندهای حسابرسی: اثر رتبه مؤسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار، مجله دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، شماره 17، 65-77.

    29.   محمدی، محمد، محمودی، سیاوش، قاسمی داودکلائی، محمد (1402). تأثیر هموارسازی سود و دوره تصدی حسابرس بر حق‌الزحمه حسابرسی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، فصلنامه چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، شماره 84، 255-272.

    30.   مرکز آموزش تحقیقات حسابداری و حسابرسی حرفه‌ای (1397). مجموعه قانون و مقررات جامعه حسابداران رسمی ایـران. تهـران: انتشارات جامعه حسابداران رسمی ایران.

    31.   ملکیان، اسفندیار، طالب تبار آهنگر، میثم، احمد پور، احمد. (1391). بررسی رابطه برخی از سازوکارهای حاکمیت شرکتی، حق‌الزحمه حسابرسی و میزان مالکیت شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهش‌های حسابداری مالی، شماره چهارم، 37-50.

    32.   مهربان پور، محمدرضا، جندقی قمی، محمد، رجب بیکی، محمدعلی. (1397). سرمایه اجتماعی و حق‌الزحمه حسابرسی، فصلنامه بررسی‌های  حسابداری و حسابرسی، 25(2)، 269-288.

    33.   نوشادی، میثم، خدادادی، ولی، واعظ، سیدعلی و حسین زاده، علی حسین. (1397). تدوین مدل حق‌الزحمه خدمات حسابرسی، پیشرفت‌های حسابداری، (2)10، 277-307.

    34.   نوشادی، میثم، خدادادی، ولی، واعظ، سیدعلی، حسین زاده، علی حسین. (1399). بررسی عوامل مؤثر بر حق‌الزحمه حسابرسی: عوامل مربوط به محیط حرفه‌ای، فرهنگی و اجتماعی، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 46، 43-64.

    35.   نیکبخت، محمدرضا، تنانی، محسن (1389). آزمون عوامل مؤثر بر حق‌الزحمه حسابرسی صورت‌های مالی، پژوهش‌های حسابداری مالی، شماره 2، 111-132.

    36.   واعظ، سید علی، احمدی، وریا. (1393). بررسی رابطه بین دو عامل حق‌الزحمه حسابرسی و تغییر حسابرس با تأخیر در ارائه گزارش حسابرسی شرکت‌های دارویی پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار، فصلنامه حسابداری سلامت، شماره دوم، 77-95.

    37.   واعظ، سید علی، احمدی، محمد رمضان، رشیدی باغی، محسن. (1393). تأثیر کیفیت حسابرسی بر حق‌الزحمه حسابرسی شرکت‌ها، دانش حسابداری مالی، شماره 1، 87-107.

    38.   وقفی، سید حسام، کامران راد، صدیقه، برسلانی، سکینه. (1401). تأثیر تخفیف حق‌الزحمه حسابرسی بر جبران آن و کیفیت اطلاعات حسابداری با تأکید بر نقش تخصص حسابرس، پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای، شماره 9، 44-70.

    39.   هوانسیانفر، گارو (1389). حسابرسی با قیمت‌شکنی ناباورانه. دنیای اقتصاد، .2043

    40.   یاری، مهدی، محمدرضائی، فخرالدین، غلامی جمکرانی، رضا،  فرجی، امید. (1401). حق‌الزحمه حسابرسی: نقش آیین‌نامه تعیین حق‌الزحمه پایه خدمات حسابرسی، بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، 29(1)، 146-172.

     

    41.    Ashton, A.H. (1991). Experience and error frequency knowledge as potential determinants of audit experience, The Accounting Review, 66, 218–239.

     

                                                                                                                                                                                                                           i.      Asthana, S. & Boone, J. (2012) Abnormal Audit Fee and Audit Quality, Journal of Practice & Theory, 31, 1-22.

     

    42.    Bagherpour, M., Monroe, G. & Shailer, G. G. (2014). Government and Managerial Influence on Auditor Switching under Partial Privatization, Accounting and Public Policy, 33(4), 372–390.

     

    43.    Barua, A., Lennox, C., Raghunandan, A. (2020). Are audit fees discounted in initial year audit engagements? Journal of Accounting and Economics, 69(3), 101-282.

     

    44.    Behrend, J. M., Khan, S., Ko, Y., & Park, J. S. (2020). Abnormal Audit Fees and Audit Quality: Evidence of Korean Audit Market, Journal of International Accounting Research, 19(3), 37-60.

     

    45.    Blankley, A., I. Hurtt, D., N. & MacGregor, J., E. (2012). Abnormal Audit Fees and restatements, Journal of Practice & Theory, 31(1), 79–96.

     

    46.    Blonigen, Bruce & Prusa, Thomas (2003). Anti-Dumping in E. K. choi and J. Harrigen, Handbook of International Trade, Oxford: Blackwell.

     

    47.    Byrnes, J. P., Miller, D. C., & Schafer, W. D. (1999). Gender differences in risk taking: A meta-analysis, Psychological bulletin, 125(3), 367-383.

     

    48.    Chancy, P., Jeter, D. C. & Shaw, P. E. (2003). The impact on the market for audit services of aggressive competition by auditors. Journal of Accounting and Public Policy, 22 (6), 487–516.

     

    49.    Chen, C. Y., Lin, C. J & Lin, Y. C. (2004), Audit partner tenure, audit firm tenure and discretionary accruals; does long auditor tenure impair earning quality?, Working paper, Hong Kong University of Science and Technology.

     

    50.    Chen, J., Duh, R., Wu, C., & Yu, L. (2019). Macroeconomic uncertainty and audit pricing, Accounting Horizons, 33(2), 75-97.

     

    51.    Cho, M., Kwon, S. Y., & Krishnan, G. V. (2021). Audit fee lowballing: Determinants, recovery, and future audit quality. Journal of Accounting and Public Policy, 40(4), 106787.

     

    52.    Craswell, A. T, Francis, J. R. & Taylor, S. L. (1995). Auditor brand name reputations and industry specializations, Journal of Accounting and Economics, 20, 297-322.

     

    53.    DeAngelo, L. E. (1981). Auditor independence, "low balling," and disclosure regulation, Journal of Accounting and Economics, 3 (2): 113-127.

     

    54.    DeFond, M, Zhang, J. (2014). A review of archival audit research. Journal of accounting and economics, 58(2-3). 275-326.

     

    55.    Duellman, S., Hurwitz, H. & Sun, Y. (2015). Managerial Overconfidence and Audit Fees. Journal of Contemporary Accounting & Economics, 11(2), 148-165.

     

    56.    Dye, R. (1991). Informationally motivated auditor replacement, Journal of Accounting and Economics, 14(4), 347–74.

     

    57.    Francis,J. (1984). “The effect of audit firm size on audit prices: a study of the Australian market”. Journal of Accounting and Economics, 6(2), 133-151.

     

    58.    Geiger, M.A. & Raghunandan, K. (2002). Auditor tenure and audit reporting failures, Journal of Practice & Theory, 21(1), 67-78.

     

    59.    Ghosh, A., & Lustgarten, S. (2006). Pricing of initial audit engagements by large and small audit firms, Contemporary Accounting Research, 23 (2), 333–368.

     

    60.    Hay, D. C., Knechel, W. R., & Wong, N. (2006). Audit fees: A metaanalysis of the effect of supply and demand attributes. Contemporary Accounting Research 23, 141-191.

     

    61.    Ho, J. L. & Kang, F. (2013). Auditor choice and audit fees in family firms: evidence from the S&P 1500, Journal of Practice & Theory, 32(4), 71-93.

     

    62.    Hoitash, R., Hoitash, U. & Bedard, J. (2008). Internal control quality and audit pricing under the Sarbanes-Oxley Act, Journal of Practice & Theory, 27 (1), 105-126.

     

    63.    Huang, T.C., Chang, H. & Chiou, J. R. (2016). Audit Market Concentration, Audit Fees, and Audit Quality: Evidence from China Auditing, Journal of Practice & Theory, 35(2), 121-145.

     

    64.    International federation of accountants (2019).  Audit fees survey: An analysis of audit fees as a percentage of corporate revenue.

     

    65.    Ittonen, K. & Peni, E., (2009). Auditor’s Gender& Audit Fees, Working paper presented at the 32 nd Annual Congress of the European Accounting Association, May 12-15 , Tampere.

     

    66.    Jerom, T., Poretti, C., Schatt, A. (2024). Female lead auditors, audit fees, and audit quality, The British Accounting Review,  https://doi.org/10.1016/j.bar.2024.101497.

     

    67.    Kouaibe, A., Jarboui, A. (2014). External Audit Quality and Ownership Structure: Interaction and Impact on Earnings Management of Industrial and Commercial Tunisian Sectors, Journal of Economics, Finance and Administrative Science, 37 (19), 78-89.

     

    68.    Kraub, P., Pronobis, P., Zulch, H. (2014).  Abnormal audit fees and audit quality: initial evidence from the German audit market, Journal of business economics, 85(1), 45-84.

     

    69.    Kuntadi, C. (2020). The Effect of Lowballing on Auditor Independence and Audit Opinion. Research Journal of Finance and Accounting, 11(4), 42-51.

     

    70.    Lee, C., & Gu, Z. (1998). Low Balling, Legal Liability and Auditor Independence. The Accounting Review, 73(4), 533-555.

     

    71.    Myers, J., Myers, L. & Omer, T. (2003). Exploring the term of the auditor client relationship and the quality of earnings: A case for mandatory auditor rotation?, The Accounting Review,78 (3), 779-800.

     

    72.    Nekhili, M., Javed, F., & Nagati, H. (2021). Audit Partner Gender, Leadership and Ethics: The Case of Earnings Management,  Journal of Business Ethics, 1-28.

     

    73.    Neidermeyer, P.E., Tuten, T.L., & Neidermeyer, A.A (2003). Gender differences in auditors’ attitudes towards lowballing: implications for future practice, Women in Management Review, 18(8), 406-413.

     

    74.    Newton, N, J., Persellin, J. S., Wang, D., & Michael, S. W. (2016). Internal Control Opinion Shopping and Audit Market Competition, The Accounting Review, 91(2), 603-623.

     

    75.    O’Keefe, T., King, R. & Gaver, K. (1994).Audit fees, industry specialization, and compliance with GAAS reporting standards, Journal of Practice & Theory, 13 (21), 42-55.

     

    76.    Owusu, A.,  O’Sullivan, N.,  Kwabi, F., Holmes, M. D. (2024). Why do female lead auditors charge a fee premium? evidence from the UK audit market, Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 57, https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2024.100650

     

    77.    Simon, D., & Francis, J. (1988). The effects of auditor change on audit fees: Tests of price cutting and price recovery. The Accounting Review, 63 (2), 255-269.

     

    78.    Simunic, D. A. 1980. The pricing of audit services: Theory and evidence. Journal of Accounting Research, 22 (3), 161–90.

     

    79.    Soepriyanto, G., Krisky, P., Indra, Y., & Zudana, A. (2020). Female audit partners and accruals quality: evidence from Indonesia, Journal of Accounting in Emerging Economies, 305-319.

     

    80.    Turpen, R. A. (1990). Differential pricing on auditors’ initial engagements: Further evidence. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 9 (2), 60–76.

     

    81.    Uygur, O. (2017). CEO ability and corporate opacity, Global Finance Journal, 35, 72-81.

    82.    Willenborg, M. (2002). Discussion of: Brand name audit pricing, industry specialization, and leadership premiums post-Big 8 and Big 6 mergers, Contemporary Accounting Research, 19, 111.115.

     

    83.    Walker, M. (2003). Principal/agency theory when some agents are trustworthy, Accounting and Finance, Working Paper. Manchester: Manchester Business School, Manchester University.

     

    84.    Zeff , S. (2003). How the U.S. accountancy profession got where it is today: part I”. Accounting Horizons. 17(4):267-286.