دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

نقش حسابرسی در ترویج اقتصاد چرخشی: رویکردی مبتنی بر تحلیل کیفی و دیدگاه مشروعیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهناز حسینی نسب 1
علی رضائی 2
1 دانشجوی دکترای حسابداری، واحد علوم تحقیقات تهران، ایران.
2 دانشیار گروه حسابداری دانشگاه آزاد اسلا می واحد علوم تحقیقات،تهران، ایران.
10.22034/jmaak.2025.78138.4452
چکیده
"اقتصاد چرخشی"، به عنوان یک پارادایم نوآورانه در توسعه پایدار، نیازمند ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و اطمینان‌بخشی است. حسابرسی، با نقش محوری خود در تأیید و ارزیابی گزارشگری اطلاعات آن، می‌تواند در این پارادایم نقشی کلیدی ایفا کند. این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌ها و شاخص‌های کلیدی گزارشگری حسابرسی در چارچوب اقتصاد چرخشی و بررسی تأثیر نظریه مشروعیت بر آن انجام شده است. با استفاده از تحلیل محتوا و داده بنیاد در نرم افزار اطلس‌تی، با نمونه‌گیری هدفمند از 26نقر متخصص، مطالعه حاضر نشان می‌دهد که کیفیت و شفافیت اطلاعات، فرهنگ سازمانی، بی‌طرفی و شایستگی حسابرسان، عملکرد محیطی و ویژگی‌های ساختاری سازمان، بر گزارشگری حسابرسی در اقتصاد چرخشی تأثیرگذار هستند. همچنین، نظارت و یاسخگویی، ایجاد چارچوب‌های حسابرسی مبتنی بر پایداری و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به‌عنوان راهکارهایی برای بهبود این گزارشگری پیشنهاد شده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که گزارشگری حسابرسی در اقتصاد چرخشی می‌تواند به بهبود نظام عملکرد سازمان‌ها، ایجاد ارزش پایدار و افزایش تأثیر اجتماعی منجر شود. بنابراین، این موضوع به عنوان یکی از محورهای اصلی پژوهش‌های آتی در حوزه حسابداری، حسابرسی و پایداری مطرح خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
حسابرسی
اقتصاد چرخشی
گزارشگری
شفافیت و کیفیت
ذی نفعان

عنوان مقاله English

The Role of Audit in Promoting Circular Economy: An Approach Based on Qualitative Analysis and Legitimacy Perspective

نویسندگان English

Mahnaz Hosseini nasab 1
Ali Rezaei 2
1 Doctoral Student in Accounting, Islamic Azad University, Science and Research Branch Tehran
2 Associate Professor, Department of Accounting, Islamic Azad University, Science and Research Branch Tehran
چکیده English

The circular economy, as a new paradigm for sustainable development, demands robust measurement and assurance mechanisms. Auditing, with its pivotal role in verifying and evaluating financial reporting, becomes a critical tool within this paradigm. This research aims to identify key components and indicators of audit reporting within the circular economy framework and to examine the influence of legitimacy theory. This study, based on content analysis and grounded theory of a purposive sample of 26 experts, shows that information quality and transparency, organizational culture, auditor natural and competence, environmental performance, and organizational structural characteristics significantly impact audit reporting within the circular economy paradigm. Moreover, the research proposes strategies to enhance this reporting, including monitoring and responsibility, the development of sustainability-based audit frameworks, and the adoption of innovative technologies within the context of the circular economy. The findings of this research highlight the potential of audit reporting within the circular economy paradigm to improve organizational performance, create sustainable value, and amplify social impact. As such, this topic is poised to become a central research focus within the domains of accounting, auditing and sustainability.

کلیدواژه‌ها English

Auditing
Circular Economy
Reporting
Transparency and Quality
Stakeholders
  1. آبادی هندیجانی، ایمان، صفدریان، لیلا و ملایی، مهنام.(1403). ارزیابیِ کارکردِ راهبردهای زیست محیطی در شرکت‌های بازار سرمایه، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 63(16)، 197-218.
  2. باقری، مجید، صمدی لرگانی، محمود، پورعلی، محمدرضا و فخر حسینی، سید فخر الدین .(1404). بررسی تأثیر نظام راهبری شرکتی بر رابطه‌ بین کنشگران و نقش مسئولیت‌های اجتماعی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 14(56)،343-360.
  3. جمال لیوانی، حمید، علیرضا، معطوفی، صفری گرایلی، مهدی و گرکزف، منصور. (1402). "طراحی مدل حسابداری مدیریت ضایعات". دانش حسابداری تابستان 1402 53(23)، 77 تا 99.
  4. حیدری، قنبر، نیکومرام، هاشم، بنی‌مهد، بهمن و وکیلی‌فرد، حمیدرضا. (1401). تبیین دیدگاه مبادله اجتماعی در گرایش به افشای تخلف‌های حسابداری در سایه صفات پنهان شخصیت نظارت‌کنندگان مالی. پیشرفت‌های حسابداری، 14(1)، 1-36.
  5. دره زرشکی، ابوالفصل، حیرانی، فروغ و تفتیان، اکرم.(1401). ارائه الگوی حسابرسی مالی زیست محیطی جهت نظارت بر شرکت‌های دولتی ایران، مجله پیشرقت‌های حسابداری، 14(1): 37-58.
  6. شمس، امیر و مهرآذین، علیرضا .(1403). تعیین و اولویت‌بندی مؤلفه‌های افشای داوطلبانه جهت کاهش عدم تقارن اطلاعاتی. پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 60(16)، 243-264.
  7. شهابی، صالح، جمشیدی نوید، بابک و قنبری، مهرداد . (1404). بررسی مدیریت هزینه های زیست محیطی در شرکت های پتروشیمی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از شاخص‌های عملکرد مالی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 14(55)، 111-127.
  8. صراف فاطمه، آقابالایی بختیار، حنانه. (1401). حسابرسی محیط زیست: ابزاری نوین در مدیریت زیست محیطی سازمان‌ها. نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری،, 6(20)، 708-716.
  9. طاهری، منصور، کردستانی، غلامرضا، عزیز محمدلو، حمید و دریائی، عباسعلی . (1403). بررسی تطبیقی افشا در گزارشگری پایداری در صنعت نفت و گاز. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 15(57)، 121-142.
  10. کبیری، محمدتقی، خانلری، راضیه و جودکی، محمد .(1403). تأثیر مدیریت غیرعادی ریسک سازمانی بر مسئولیت اجتماعی شرکت: نقش تعدیلگری ترکیبی فرا اطمینانی مدیرعامل و مدیریت سود. پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 63(16)، 23-56.
  11. کمیته تدوین استانداردهای حسابداری.(1403). استاندارد افشای پایداری شماره 1 الزامات کلی افشای اطلاعات مالی مرتبط با پایداری، تهران، سازمان حسابرسی.
  12. محمدپور، احمد. (1398). روش تحقیق کیفی ضد روش 2: مراحل و رویه‌های عملی در روش‌شناسی کیفی. تهران: جامعه‌شناسان.
  13. مدیریت نظارت بر ناظران .(1401). دستورالعمل دستورالعمل حاکمیت شرکتی ناشران ثبت شده در سازمان بورس. سازمان بورس اوراق بهادار تهران. تهران.
  14. هوشیارزاده، محمدحسین و فلامرزی، صادق . (1403). بررسی تاثیر حسابداری زیست محیطی در سیستم‌های اطلاعاتی حسابداری مدیریت در سازمان‌های دولتی ایران. مطالعات کاربردی در علوم مدیریت و توسعه، 51(12) 51، 25 - 36.
  15. الوانی، مهدی، آذر، عادل و دانایی‌فرد، حسن. (۱۳۹۵). روش شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع. تهران: صفار.
  16. Allan, Berthier, Silva, Ferreira., at al. (2024). 3. Environmental Audit as A Tool for Management and Sustainability: A Qualitative Study. RGSA.18(3).1-11.
  17. Arana-Landin, G. at al. (2024). Circular economy: On the road to ISO 59000 family of standards. Journal of Cleaner Production Carson.31(1)1977–2009.
  18. Cohen, A., Smith, B. (2016). Title of the article: Subtitle if any. Journal Name, Volume (Issue), Page range. DOI or URL if available.
  19. Cohen, J., Simnett, R. (2015). "Sustainability and the role of auditors." Accounting, Auditing & Accountability Journal.28(3), 350-370.
  20. D’Adamo, I., Favari, D., Gastaldi, M., Kirchherr, J. (2024). Towards circular economy indicators: Evidence from the European Union. Waste Management & Research, 42(8). 670 –680.
  21. De Villiers, C., Dimes, R. (2022). Critical analysis of the contribution of Integrated Reporting (IR) to sustainability. In Handbook of accounting and sustainability (pp. 210-223). Edward Elgar Publishing.
  22. Deegan, C. (2002). Introduction: The legitimising effect of social and environmental disclosures–a theoretical foundation. Accounting, auditing & accountability journal, 15(3), 282-311.‏
  23. Deutz, P., Vermeulen, W. J., Baumgartner, R. J., Ramos, T. B., Raggi, A. (2024). Circular economy realities: critical perspectives on sustainability. Routledge.
  24. Di Vaio, A., at al. (2023). The transition towards circular economy and waste within accounting and accountability models: A systematic literature review and conceptual framework. Environment, development and sustainability, 25(1), 734-810.
  25. Elkington, J., Rowlands, I. H. (1999). Cannibals with forks: The triple bottom line of 21st century business. Alternatives Journal, 25(4), 42.‏
  26. Ernest, N., Fonkem, N., Jude, S. (2023). Qualitative Research Methodology in Social Sciences. Int. J. Sci. Res. Manag, 11(09), 1431-1445.‏
  27. Etxeberria, I. Á., Llena-Macarulla, F., Portillo-Tarragona, P. (2023). Editorial letter. Sustainability accounting, accountability and disclosure in a Circular Economy. Revista de Contabilidad-Spanish Accounting Review, 26(Special), 3-6.‏
  28. Ferreira, L., Matias, R. (2021). Mapping competences of the technological interface centers to support the transition of portuguese companies toward the circular economy. Frontiers in Sustainability, 2, 1-15.‏
  29. Figge, F., Thorpe, A., Gutberlet, M. (2023). Definitions of the circular economy-circularity matters. Ecological Economics, 208(1), 1-2.
  30. Firdaus, A., Aksar, I. A., Gong, J. (2024). Small world sampling: Qualitative sample reliability and validity for efficient and effective recruitment of journalists as research participants. Journalism, 25(2), 466-485.‏
  31. Ghisellini, P., Quinto, I., Passaro, R., Ulgiati, S. (2024). Evaluating good practices of ecological accounting and auditing in a sample of circular start-ups. In Place Based Approaches to Sustainability Volume II: Business, Economic, and Social Models. Cham: Springer Nature Switzerland. 201-227
  32. Gonzalez, C. C., Peña-Vinces, J. (2023). A framework for a green accounting system-exploratory study in a developing country context, Colombia. Environment, Development and Sustainability,
  33. Imoniana, J. O., Silva, W. L., Reginato, L., Slomski, V., Slomski, V. G. (2020). Sustainable technologies for the transition of auditing towards a circular economy. Sustainability, 13(1), 218.‏25(9), 9517-9541.‏
  34. Jørgensen, S., Pedersen, L. J. T., Skard, S. (2023). Resource accounting for a circular economy: evidence from a digitalised waste management system. In Accounting Forum (pp. 1-30). Routledge.‏
  35. Kirchherr J, Yang N-HN, Schulze-Spüntrup F, et al. (2023) Conceptualizing the circular economy (revisited): An analysis of 221 definitions. Resources, Conservation and Recycling 194: 1-32.
  36. Kristia, K., Rabbi, M. F. (2023). Exploring the synergy of renewable energy in the circular economy framework: a bibliometric study. Sustainability, 15(17), 1-27.‏
  37. Kwarteng, A., Simpson, S. N. Y., Agyenim-Boateng, C. (2022). The effects of circular economy initiative implementation on business performance: the moderating role of organizational culture. Social Responsibility Journal, 18(7), 1311-1341.‏
  38. Lirio Maria, M. M., at al. (2024). The Practice of Green Washing Motivated by Financial Constraints: An Analysis in Global Economies. Environmental & Social Management Journal/Revista de Gestão Social e Ambiental, 18(7), 1-26.
  39. Lombardi, R., at al. (2024). Audit Challenges in Environmental Reporting. Climate Change and Corporate Reporting in Europe: Standard Setting and Disclosure Practices.‏
  40. Lulaj, E., Dragusha, B., Hysa, E. (2023). Investigating Accounting Factors through Audited Financial Statements in Businesses toward a Circular Economy: Why a Sustainable Profit through Qualified Staff and Investment in Technology?. Administrative Sciences, 13(3), 1-28.‏
  41. Mantula, F., Mpofu, A. C., Mpofu, F. Y., Shava, G. N. (2024). Qualitative Research Approach in Higher Education: Application, challenges and Opportunities. East African Journal of Education and Social Sciences, 5(1), 1-10.‏
  42. Marrucci, L., Daddi, T. (2022). The contribution of the Eco‐Management and Audit Scheme to the environmental performance of manufacturing organisations. Business Strategy and the Environment, 31(4), 1347-1357.‏
  43. Nazir S., Doni, F. (2024). Nexus of circular economy R0 to R9 principles in integrated reporting: Insights from a multiple case study comparison, Bus Strat Env, 33(1), 4058–4085.
  44. Nyimbili, F., Nyimbili, L. (2024). Types of Purposive Sampling Techniques with Their Examples and Application in Qualitative Research Studies. British Journal of Multidisciplinary and Advanced Studies, 5(1), 90-99.‏
  45. Opferkuch, K., Caeiro, S., Salomone, R., Ramos, T.B. (2022), “Circular economy disclosure in corporate sustainability reports: the case of European companies in sustainability rankings”, Sustainable Production and Consumption, 32(1), 436-456.
  46. Phillips, K. M., Tichavakunda, A. A., Sedaghat, A. R. (2024). Qualitative Research Methodology and Applications: A Primer for the Otolaryngologist. The Laryngoscope, 134(1), 27-31.‏
  47. Pramono, Agus Joko, et al. (2023)."Sustainability management accounting in achieving sustainable development goals: The role of performance auditing in the manufacturing sector." Sustainability 15(13), 1-13.‏
  48. Pramukti, A. (2024). Audit and Sustainability: Integrating Environmental Aspects in Auditing. Golden Ratio of Auditing Research, 4(1), 43-55.‏
  49. Radu, C., Lux, G. (2024), "Circular economy promotion and disclosure among Canadian municipalities", Sustainability Accounting, Management and Policy Journal, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. 1-29.
  50. Rashmi, M, Varshney, D. (2024). Consumer Protection Frameworks by Enhancing Market Fairness, Accountability and Transparency (FAT) for Ethical Consumer Decision-Making: Integrating Circular Economy Principles and Digital Transformation in Global Consumer Markets". Asian Journal of Economics, Society and Sustainability (AJESS). 50(7), 640-652
  51. Sharma, S. K., Mudgal, S. K., Gaur, R., Chaturvedi, J., Rulaniya, S., Sharma, P. (2024). Navigating sample size estimation for qualitative research. Journal of Medical Evidence, 5(2), 133-139.‏
  52. Suchman, M. C. (1995). Managing legitimacy: Strategic and institutional approaches. Academy of management review, 20(3), 571-610.‏
  53. Sysoieva, I., at al. (2023). Social audit as a tool of civil society aimed at ensuring the sustainability. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. 1126(1), 1-10.
  54. Timonen, V., Foley, G., Conlon, C. (2018). Challenges when using grounded theory: A pragmatic introduction to doing GT research. International journal of qualitative methods,17(1), 1-10.‏
  55. Ugwu, Chinyere. N., Eze Val, H. U. (2024). Qualitative Research, IDOSR Journal of Computer and Applied Sciences, 8(1), 20-35
  56. Vázquez, D. G., at al. (2024). Social and circular economy: measurement and reporting for sustainability management in nonprofit entities. UCJC Business and Society Review (formerly known as Universia Business Review), 21(81), 1-37.‏
  57. Voranatak, P., Intanon, S. (2024). Environmental Impacts of Economic and Industrial Development. Journal of Sustainable Development, 15(2), 45-62.
  58. Yadegar- idehkordi, E., Foroughi, B., Iranmanesh, M., Nilashi, M., Ghobakhloo, M. (2023). Determinants of environmental, financial, and social sustainable performance of manufacturing SMEs in Malaysia. Sustainable Production and Consumption, 35(1), 129-140.
  59. Yang, M., at al. (2023). Circular economy strategies for combating climate change and other environmental issues. Environmental Chemistry Letters, 21(1), 55-80.‏