دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

ارائه مدل جامع گزارشگری ریسک اعتباری در مؤسسات مالی و اعتباری: تأکید بر عناصر شکلی و محتوایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ماریه قربانی 1
نادر رضایی 2
رسول عبدی 3
حمیدرضا عزیزی بالابیگلو 4
1 دانشجوی دکتری حسابداری، گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
2 دانشیار گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
3 دانشیار گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران.
4 استادیار گروه حسابداری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.
10.22034/jmaak.2025.78317.4497
چکیده
این پژوهش با هدف طراحی مدل جامع گزارشگری ریسک اعتباری در مؤسسات مالی انجام شده و بر ابعاد شکلی و محتوایی گزارش‌های مالی تمرکز دارد. مدل پیشنهادی به بهبود کیفیت اطلاعات مالی و کاهش پیامدهای منفی مانند ورشکستگی بانک‌ها کمک می‌کند. پژوهش از نوع کاربردی و با روش‌شناسی آمیخته (کیفی-کمی) است. در بخش کیفی، جامعه آماری شامل ۱۲ نفر از اساتید، مدیران مالی و حسابرسان بود که داده‌های آن‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری و با نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شد. در بخش کمی، ۲۰۰ مدیر و حسابدار از مؤسسات مالی به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند و داده‌ها با پرسشنامه و تحلیل مدل‌سازی معادلات ساختاری در PLS بررسی گردید. نتایج، مدلی با عناصر شکلی (مانند قابلیت مقایسه، شفافیت، و ارائه به‌موقع گزارش‌ها) و عناصر محتوایی (مانند کیفیت دارایی‌ها، نرخ نکول، و تطابق با مقررات) ارائه کرد. اعتبار مدل با شاخص کاپا (0.901) و روش دلفی فازی تأیید شد. تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی نیز تأثیر ۲۷ عامل کلیدی را بر گزارشگری ریسک اعتباری نشان داد. این یافته‌ها می‌توانند مبنایی برای تدوین استانداردهای گزارشگری مالی و بهبود شفافیت و مدیریت ریسک در مؤسسات مالی باشند.
کلیدواژه‌ها
گزارشگری ریسک اعتباری، عناصر شکلی، عناصر محتوایی، موسسات مالی و اعتباری

عنوان مقاله English

Proposing a Comprehensive Model for Credit Risk Reporting in Financial Institutions: Emphasis on Structural and Content Elements

نویسندگان English

Marieh Ghorbani 1
Nader Rezaei 2
Rasol Abdi 3
Hamidreza Azizi Balabayglo, 4
1 Ph.D. student, Department of Accounting, Bonab Branch, Islamic Azad University, Bonab, Iran
2 Associate Professor of Accounting, Bonab Branch, Islamic Azad University, Bonab, Iran
3 Associate Professor of Accounting, Bonab Branch, Islamic Azad University, Bonab, Iran
4 Assistant Professor of Accounting, ArdabilBranch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran
چکیده English

This study aims to design a comprehensive model for credit risk reporting in financial institutions, focusing on the structural and content-related aspects of financial reports. The proposed model seeks to enhance the quality of financial information and mitigate negative consequences such as bank insolvency. This research is applied in nature and employs a mixed-methods approach (qualitative-quantitative). In the qualitative phase, the statistical population consisted of 12 university professors, financial managers, and auditors. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using MAXQDA software. In the quantitative phase, 200 senior managers, financial managers, and accountants from financial institutions were selected through convenience sampling. Data were gathered via questionnaires and analyzed using PLS structural equation modeling. The findings resulted in a model comprising structural elements (such as comparability, transparency, and timely reporting) and content-related elements (such as asset quality, default rates, and regulatory compliance). The model’s validity was confirmed using the Kappa index (0.901) and the fuzzy Delphi method. Exploratory and confirmatory factor analyses also validated the impact of 27 key factors on credit risk reporting. These findings provide a foundation for developing financial reporting standards and improving transparency and risk management in financial institutions.

کلیدواژه‌ها English

Credit Risk Reporting, tructural elements, content elements, Financial and Credit Institutions
  1. احمدی سرتختی، فرشید؛ هژبرکیانی، کامبیز؛ حسینی، سیدشمس‌الدین و معمارنژاد، عباس. (1402). «طراحی مدلی برای ارزیابی ریسک اعتباری مشتریان ضمانت‌نامه‌های صادر شده توسط صندوق ضمانت صادرات ایران با کمک مدل شبکه عصبی مصنوعی». تحقیقات مالی، 25(4), 641-660.
  2. بدری گمچی، حسن، حسنی، محمد، یعقوب نژاد، احمد، رحمانی‌نیا، احسان. (1403). «تأثیر هم‌گرایی گزارشگری به‌سمت چارچوب یکپارچه بر کیفیت گزارشگری مالی و تضادهای نمایندگی». بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی، 31 (2)، 259-289.
  3. تقوی، مهدی، خدایی وله زاقرد، محمد. (1390). «ارزیابی و ارایه الگوی مناسب برای شناسایی، اندازه گیری و کنترل ریسک‌های مالی در موسسات مالی و اعتباری (مطالعه موردی: بانک ملت)». ‎ آینده پژوهی مدیریت، 21 (6)، 1-10.
  4. جهانگیریان، محمد، رضایی، فرزین، احتشام راثی، رضا. (1403). «رتبه بندی اعتباری شرکتهای بورسی بر اساس اطلاعات گزارشگری مالی در بانک ها. پژوهش‌های تجربی حسابداری»، 14 (1)، 227-248. ‎
  5. ختن‌لو، محسن، بولو، قاسم، تقوی فرد، سیدمحمدتقی. (1401). «ارائه مدلی برای ارزیابی گزارشگری ریسک شرکتی در ایران». ‎ دانش حسابداری، 13 (2)، 14-56.
  6. خوش خلق، ایرج، طالب نیا، قدرت اله. (1400). «تبیین اثر مفاهیم گزارشگری مالی بر سطح افشای ریسک در گزارشگری مالی سالانه در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران». دانش سرمایه‌گذاری، 10 (38)، 455-473. ‎
  7. رامشه، منیژه، سرلک، نرگس، زارع بهنمیری، محمدجواد، میرزایی نکو، ریحانه. (1403). «افشای ریسک و بندهای گزارش حسابرسی در بورس اوراق بهادار تهران». حسابداری و منافع اجتماعی، 13 (4). ‎
  8. رحیمی، ‌رحمان. (1401). «بهینه­سازی سبد اعتباری بانک‌ها و موسسات مالی در محیط پویای ریسک اعتباری». رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 87 (6)، 866-879.
  9. رستمی، محمدرضا، نبی زاده، احمد، شاهی، زهرا. (1397). «بررسی عوامل مؤثر بر ریسک اعتباری بانک‌های تجاری ایران با تأکید بر عوامل خاص بانکی و کلان اقتصادی. مدیریت دارایی و تامین مالی» ، 6 (4)، 79-92. ‎
  10. زارعی، حسین، منصور، جهانگیر. (1401). قانون تجارت: دیدار.
  11. سازمان‌حسابرسی. (1385). استاندارد حسابداری شماره 5: رویدادهای بعد از تاریخ ترازنامه (تجدید نظر شده 1384): سازمان حسابرسی.
  12. سازمان‌حسابرسی. (1398). استانداردهای حسابداری | سازمان حسابرسی نشریه 160: سازمان حسابرسی.
  13. طاهری، ماندانا. (1402). «شناسایی موانع و چالش‌های افشای ریسک در بانک ها: با تأکید بر روش نظریه زمینه بنیاد». ‎ سیاست‌های مالی و اقتصادی، 11 (43)، 11-145.
  14. طاهری، ماندانا، رحمانی، علی، سلیمانی، غلامرضا. (1398). «ارتباط ارزشی افشا و گزارشگری ریسک در بانک‌های عضو بورس اوراق بهادار تهران». نشریه پژوهش‌های حسابداری مالی، 11 (1)، 1-22. ‎
  15. فلاح شمس، میرفیض، بنی‌شریف، عباس . (1400). «سرایت‌پذیری ریسک‌های مالی در بانک‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از رهیافت MGARCH». تحقیقات مالی، 23(1)، 87-107.
  16. کوشکی، زینب، علی‌نژاد، محمد، عسگری، ‌فرید. (1403). «ریسک اعتباری در ابزارهای مالی اسلامی». کنفرانس ملی مدیریت، اقتصاد و علوم اسلامی، 6 (6)، 321-327. ‎
  17. گودرزی، کاظم، عوض‌زاده فتح، فریبرز، غلامی چنارستان علیا، عبدالخالق. (1402). «تعیین عناصر محتوای گزارش مالی یکپارچه با رویکرد اسلامی». پژوهش‌های بازاریابی اسلامی، 2 (4)، 65-90. ‎
  18. مرادی، صبا، مخاطب رفیعی، فریماه، سقایی، عباس. (1401). «شناسایی الگوهای پویایی ریسک اعتباری مشتریان حقیقی بانک‌ها و موسسات مالی (مطالعه موردی: سه بانک ایرانی)». ‎ پژوهش‌های پولی و بانکی. 15 (51)، 121-154.
  19. ناصرزاده، سمیه، ابوالحسنی هستیانی، اصغر، شایگانی، بیتا، متقی، سمیرا. (1402). «ارزیابی تحلیلی شاخص‌های مؤثر بر ریسک اعتباری در بانکداری اسلامی و متعارف؛ (با تأکید بر شاخص حکمرانی خوب)». نشریه علمی تحقیقات مالی اسلامی، 12 (ویژه‌نامه اول؛ اولین همایش ملی بانکداری اسلامی ایران)، 149-174. ‎
  20. نمازی، محمد، ابراهیمی میمند، مهدی. (1400). «افشا و گزارشگری ریسک شرکت‌ها: ارائه چارچوب جامع». مجله دانش حسابداری، 12 (2)، 1-27.
  21. ودیعی، محمد حسین، صفری، پری. (1394). «اثر عدم تقارن اطلاعاتی بر عملکرد در گروه‌های تجاری». مجله دانش حسابداری، 6 (21)، 113-131.

 

  1. Abraham, S., & Shrives, P. J. (2014). Improving the relevance of risk factor disclosure in corporate annual reports. The British Accounting Review, 46(1), 91-107.
  2. Acheampong, A., & Elshandidy, T. (2021). Does soft information determine credit risk? Text-based evidence from European banks. Journal of international financial markets, institutions and money, 75, 101303.
  3. Ahmadi Sartakhti, F., Hojabr Kiani, K., Hoseini, S. S., & Memarnejad, A. (2023). Designing a Model for Credit Risk Assessment of Customers for Guarantees Issued by the Export Guarantee Fund of Iran via Artificial Neural Network Model. Financial Research Journal, 25(4), 641-660. doi: 10.22059/frj.2023.361963.1007488 (in Persian).
  4. Arafate Joao, D. R., & Maeda, Y. (2024). Measuring Bank Credit Risk Disclosure: A Cross-Country Index-Based Approach. Review of Business, 44 (2).
  5. Badri Gamchi, H., Hassani, M., Yaghoobnezhad, A., & Rahmaninia, E. (2024). The Effect of Reporting Convergence toward an Integrated Framework on Financial Reporting Quality and Agency Conflicts. Accounting and Auditing Review, 31(2), 259-289. doi: 10.22059/acctgrev.2024.370836.1008901. (In Persian).
  6. Beasley, M. S., Clune, R., & Hermanson, D. R. (2005). Enterprise risk management: An empirical analysis of factors associated with the extent of implementation. Journal of Accounting and Public Policy, 24(6), 521-531.
  7. Brinkmann, S., Jacobsen, M. H., & Kristiansen, S. (2018). Ethics in qualitative research. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), The SAGE Handbook of Qualitative Research (pp. 381-396). SAGE Publications.
  8. Caglio, A., Melloni, G., & Perego, P. (2020). Informational content and assurance of textual disclosures: Evidence on integrated reporting. European Accounting Review, 29 (1), 55-83.
  9. Caglio, A., Melloni, G., & Perego, P. (2020). Informational content and assurance of textual disclosures: Evidence on integrated reporting. European Accounting Review, 29(1), 55-83.
  10. Crawford, E. P., & Strumper, G. (2018). Quality of credit risk disclosures in emerging markets: A multi-nation study. International Journal of Accounting & Information Management, 26(1), 121-142.
  11. Da, F., & Peng, Y. (2023). Non-financial indicators for credit risk analysis of Chinese technology-oriented micro and small enterprises. Journal of the Operational Research Society, 74 (4), 1198-1210.
  12. Donovan, J., Jennings, J., Koharki, K., & Lee, J. (2018). Determining credit risk using qualitative disclosure. Available at SSRN.
  13. Donovan, J., Jennings, J., Koharki, K., & Lee, J. (2018). Measuring credit risk using qualitative disclosure. Review of Accounting Studies, 23(3), 1203-1244.
  14. Donovan, J., Jennings, J., Koharki, K., & Lee, J. (2021). Measuring credit risk using qualitative disclosure. Review of Accounting Studies, 26, 815-863.
  15. Dowd, V., & Helgeson, C. (2022). Credit risk disclosure and capital market outcomes: Evidence from financial institutions. Journal of Banking & Finance, 140, 106408.
  16. Ellis, J., & Davidson, P. (2019). The evolution of risk reporting: Contextual variables and institutional frameworks. Accounting & Finance, 59(2), 865-890.
  17. Elshandidy, T., Elmassri, M., & Elsayed, M. (2022). Integrated reporting, textual risk disclosure and market value. Corporate Governance: The International Journal of Business in Society, 22 (1) , 173-193.
  18. Fallah Shams, M., & Banisharif, A. (2021). Investigating the Financial Risk Spillover in Banks Accepted in Tehran Stock Exchange Market through MGARCH Approach. Financial Research Journal, 23(1), 87-107. doi: 10.22059/frj.2020.304816.1007033. (In Persian).
  19. Goodarzi, K., Avazzadeh Fath, F., & Gholami, A. (2023). Determining the content elements of the integrated financial report with the Islamic approach. Journal of Islamic Marketing Research, 1(4), 65-90. (In Persian).
  20. Jahangirian, M., Rezayi, F., & Ehteshamrasi, R. (2024). Credit Rating of Listed Companies Based on Financial Reporting Information in Banks. Empirical Research in Accounting, 14(1), 227-248. doi: 10.22051/jera.2023.44334.3150. (In Persian).
  21. khoshkholg, I, & Talebnia, G. (2021). Explaining the effect of financial reporting concepts on the level of risk disclosure in annual financial reporting in companies listed on the Tehran Stock Exchange. Journal of Investment Knowledge, 10(38), 455-473. (In Persian).
  22. Khotanlou, M, Bolo, G, & Tagavi fard, S. M. T. (2022). A Model for Corporate Risk Reporting Evaluation in Iran. Journal of Accounting Knowledge, 13(2), 1-29. doi: 10.22103/jak.2021.17904.3531. (In Persian).
  23. Liang, K., & He, J. (2020). Analyzing credit risk among Chinese P2P-lending businesses by integrating text-related soft information. Electronic Commerce Research and Applications, 40, 100947.
  24. Liang, Y., & He, L. (2020). Credit risk reporting: Form versus substance. Journal of Banking & Finance, 112, 105271.
  25. Linsley, P. M., & Shrives, P. J. (2006). Risk reporting: A study of risk disclosures in the annual reports of UK companies. The British Accounting Review, 38(4), 387-404.
  26. Lopez-Lira, A. (2023). Credit risk disclosure: Value relevance and information processing. Journal of Accounting Research, 61(1), 233-274.
  27. Lopez-Lira, A. (2023). Risk factors that matter: Textual analysis of risk disclosures for the cross-section of returns. Jacobs Levy Equity Management Center for Quantitative Financial Research Paper.
  28. Miihkinen, A. (2012). What drives quality of firm risk disclosure? The impact of a national disclosure standard and reporting incentives under IFRS. The International Journal of Accounting,
  29. Miklaszewska, E., Kil, K., & Pawłowska, M. (2020). How to strengthen the credit risk disclosure in the EU banking industry. Journal of Financial Regulation and Compliance, 28(4), 721-736.
  30. Naili, M., & Lahrichi, Y. (2022). The determinants of banks' credit risk: Review of the literature and future research agenda. International Journal of Finance & Economics, 27 (1) , 334-360.
  31. Naili, M., & Larichi, S. (2022). Determinants of credit risk in Islamic banking institutions. Journal of Islamic Finance, 10(2), 156-172.
  32. Naserzadeh, S., Abolhasani Hastiani, A., Shaygani, B., & Motaghi, S. (2023). Analytical Evaluation of Indicators Affecting Credit Risk in Islamic and Conventional Banking; (with Emphasis on Good Governance Index). "Islamic Finance Researches" (IFR), 12(The First Special Issue: The First National Conference of Islamic Banking in Iran), 149-174. doi: 10.30497/ifr.2023.244301.1820. (In Persian).
  33. Peterson, K., Schmardebeck, R., & Wilks, T. J. (2021). The earnings quality and information processing effects of accounting consistency. The Accounting Review, 96(1), 375-401.
  34. Rahimi, Rahman. (2022). Optimization of Credit Portfolio of Banks and Financial Institutions in a Dynamic Credit Risk Environment. New Research Approaches in Management and Accounting, 87(6), 866-879. (In Persian).
  35. Ramshe, M., sarlak, N., Zare Bahnamiri, M. J., & mirzaei neko, R. (2024). Risk Disclosure and Audit Report Clauses in Tehran Stock Exchange. Journal of Accounting and Social Interests, 13(4), 63-92. doi: 10.22051/jaasci.2023.43532.177. (In Persian).
  36. Ramsheh, M., Kordestani, G., & Rahimi, F. (1403). The impact of regulatory frameworks on credit risk disclosure quality. Accounting and Auditing Review, 30(1), 123-148.
  37. Rostami, M. R., Nabizade, A., & Shahi, Z. (2018). Factors Affecting Credit Risk of Commercial Banks of Iran with Emphasis on Banking and Macroeconomic Specific Factors. Journal of Asset Management and Financing, 6(4), 79-92. doi: 10.22108/amf.2018.105889.1156. (In Persian).
  38. Scanla, K., & Pelizzi, E. (2021). Credit risk reporting: A comparative study of European banks. The European Journal of Finance, 27(5), 423-447.
  39. Scannella, E., & Polizzi, S. (2021). How to measure bank credit risk disclosure? Testing a new methodological approach based on the content analysis framework. Journal of Banking Regulation, 22 (1), 73-95.
  40. Taghavi, Mehdi, & Khodaei Valah Zagard, Mohammad. (2011). Evaluation and Presentation of an Appropriate Model for Identifying, Measuring, and Controlling Financial Risks in Financial and Credit Institutions (Case Study: Bank Mellat). Future Studies in Management, 21(6), 1-10. (in Persian). 
  41. Taheri M. Identifying the Problems and Challenges of Risk Disclosure in Banks: with an Emphasis on the Grounded Theory Method. qjfep 2023; 11 (43) :31-64. (In Persian).
  42. Taheri, M, Rahmani, A., & Soleimani, G. (2019). Value relevance of risk disclosure in Iranian listed banks. Financial Accounting Research, 11(1), 1-22. doi: 10.22108/far.2019.110363.1242. (In Persian).
  43. Zhang, W., Wang, C., Zhang, Y., & Wang, J. (2020). Credit risk evaluation model with textual features from loan descriptions for P2P lending. Electronic commerce research and applications, 42, 100989.