دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

ارایه مدل اثر هوش هیجانی بر تمایل حسابرسان به افشاگری تقلب با در نظر گرفتن نقش میانجی متغیرهای دموگرافیک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
خالد یادگاری 1
شهرزاد احمدی 2
حسین علیدادی 3
جواد بابایی خلیلی 4
1 گروه حسابداری، واحد دماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، دماوند،ایران
2 گروه حسابداری، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
3 استادیار گروه حسابداری ، واحد شهر قدس ،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 گروه حسابداری، واحد بندرگز،دانشگاه آزاد اسلامی، بندرگز، ایران.
10.22034/jmaak.2025.23947
چکیده
این پژوهش از بعد هدف ارائه مدلی جهت تبیین اثر هوش هیجانی بر تمایل به تمایل حسابرسان به افشاگری تقلب با در نظر گرفتن نقش میانجی متغیرهای دموگرافیک است. پژوهش از نظر روش، کاربردی و از بُعد روش، توصیفی همبستگی می باشد. جامعه آماری شامل حسابرسان شاغل در مؤسسات حسابرسی، عضو جامعه حسابداران رسمی و سازمان حسابرسی در سال 1401 می باشد. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه استاندارد هوش هیجانی سیبریا شرینگ (2006) و به منظور سنجش تمایل حسابرسان به افشاگری تقلب (متغیر وابسته) از پرسشنامه تیلور و کورتیس (2009) استفاده شد. پرسشنامه تیلور و کورتیس (2009) بر اساس سه سناریوی فرضی در زمینه حسابرسی طراحی شده است. در هر سناریو پرسش‌ شونده را در وضعیتی قرار می دهد که نسبت به افشاگری تقلب عملی سؤال ‌برانگیز تصمیم گیری نماید. بر اساس یافته های پژوهش بین هوش هیجانی و تمایل به تمایل حسابرسان به افشاگری تقلب رابطه معنادار و مثبت است و از طرفی دیگر بین متغیر های میانجی با متغیر وابسته، تاثیر سن و سطح تحصیلات تایید گردید و جهت رابطه با سن به صورت مثبت و معنادار برآورد شد یعنی حسابرسان دارای سن و هوش هیجانی بالاتر، تمایل به افشاگری تقلب بالاتر است، همچنین این رابطه با سطح تحصیلات به صورت منفی و معنادار گزارش شد. منطبق با نتایج استخراج شده افشاگری تقلب یک ساز و کار مؤثری برای کشف رسوایی‌‌‌‌های مالی است و می توان در گزینش حسابرسان سن و سطح تحصیلات را به عنوان عوامل تاثیر گذار مد نظر قرار داد.
کلیدواژه‌ها
افشاگری تقلب
حسابرسان
هوش هیجانی

عنوان مقاله English

Presenting a model of the effect of emotional intelligence on audi-tors' willingness to disclose fraud by considering the mediating role of demographic variables

نویسندگان English

khaled yadegari 1
shahrzad ahmadi 2
Hossein Alidadi 3
Javad Babaei khalili 4
1 Department of Accounting, Damavand Branch, Islamic Azad University, DAmavand, Iran.
2 Department of Accounting, Gorgan Branch, Islamic Azad University, Gorgan, Iran.
3 Accounting department , Shahr-e- Qods Branch, Islamic Azad University Tehran. Iran.
4 Department of Accounting, Bandar Gaz Branch, Islamic Azad University, Bandar Gaz, Iran.
چکیده English

This research aims to provide a model to explain the effect of emotional intelligence on the willingness of auditors to disclose fraud by considering the mediating role of demographic variables
The research is applied in terms of method and descriptive correlational in terms of method.The statistical population includes auditors working in auditing institutions, members of the society of official accountants and auditing organizations in 2022.The research tool included the standard emotional intelligence questionnaire of siberia Schering (2006) and in order to measure the tendency of auditors to disclose fraud (dependent variable), the questionnaire of Taylor and Curtis (2009) was used. The questionnaire of Taylor and Curtis (2009) is designed based on three hypothetical scenarios in the audit field. In each scenario, it puts the questioner in a situation to make a decision regarding the disclosure of questionable practical fraud. there is a significant and positive relationship between emotional intelligence and the willingness of auditors to disclose fraud, and on the other hand, the effect of age and education level was confirmed between the mediating variables and the dependent variable, and the relationship with age was as follows. which means that auditors with higher age and emotional intelligence have a higher tendency to disclose fraud, and this relationship with the level of education was reported as negative and significant. In accordance with the extracted results, fraud disclosure is an effective mechanism for discovering financial scandals, and age and education level can be considered as influential factors in the selection of auditors.

کلیدواژه‌ها English

Fraud disclosure
Auditors
Emotional intelligence
1.       بنی‌مهد، بهمن و گل‌محمدی، آرش (1396). بررسی رابطه میان جو اخلاقی و هشداردهی درمورد تقلب از طریق مدل گزارش‌گری اختیاری در حرفه حسابرسی ایران. حسابداری ارزشی و رفتاری،3، 61-86.
2.       پاشائی فشتالی، محمد؛ آزادی هیر، کیهان؛ وطن پرست، محمد رضا. (1400). مطالعه رابطه تیپ شخصیتی، تجربه و جنسیت با توانایی کشف تقلب حسابرس (نقش میانجی شک و تردید حرفه‌ای). پیشرفت‌های حسابداری، (1)13.
3.       doi: 10.22099/jaa.2021.40948.2144
4.       دیباکیا، پریا؛ بنی مهد، بهمن؛ شکری چشمه سبزی، اعظم؛ مرادزاده فرد، مهدی. (1400). نقش تعدیل‌گر جنسیت بر رابطه رشد اخلاقی حسابداران و تمایل به گزارش تخلفات مالی. پیشرفت‌های حسابداری، 13(1).
5.      doi: 10.22099/jaa.2021.40779.2138
6.       حسن‌پور، شیوا؛ جهان‌شاد، آزیتا؛ نیکومرام، هاشم (1400). پیامدهای اقتصادی گزارش حسابرسی تعدیل شده: آزمون نظریه‌های توجیه‌کننده حسابرسی. مجله دانش حسابداری، (12)1،
17-1.
7.       خیرالهی، آتوسا؛ اسکندری، قربان؛ حسینی، سید رسول (1400). بررسی نقش میانجی عوامل هوش هیجانی بر فشار بودجه زمانی و فشار سیاسی در حسابرسی. دانش حسابرسی، (83)21، ۱۴۹-۱۶۵.
8.       دوانی، غلامحسین (1392). نقش حسابرسی در فرایند مبارزه با فساد، فصلنامه حسابدار رسمی، (24)، 16-11.
9.       رحیمی آشتیانی، امیر؛ آقایی، مهران؛ عسکریان، مهناز؛ صمدی لرگانی، محمود. (1401). تاثیر هوش هیجانی، اخلاقی و فرهنگی بر عملکرد حسابرس و ارتباط آنها با سلامت مالی بنگاه‌ها، با مطالعه اثر تعدیلی جنسیت حسابرس. تحقیقات حسابداری و حسابرسی، (53)14، 97-116.
10. doi:10.22034/iaar.2022.151101
11.   سعیدی، فاطمه؛ جمشیدی نوید، بابک؛ طاهرآبادی، علی اصغر؛ قنبری، مهرداد (1397). تأثیر ویژگی‌‌‌‌های فردی بر تمایلات افشاگری حسابرسان مستقل، حسابداری سلامت، 7(2)، 66-42.
12.   ساریخانی، مهدی؛ ایزدی نیا، ناصر؛ دائی‌کریم‌زاده، سعید (1398). بررسی قصد گزارشگری تقلّب با استفاده از تئوری رفتار برنامه‌ریزی شده و نقش تعدیل‌گری شدت اخلاقی، دانش حسابداری مالی، 6(8)، 57-105.
13.  شاه علیزاده، رامین؛ حیدرپور، فرزانه؛ نیکومرام، هاشم؛ رهنمای رودپشتی، فریدون (1401). نقش میانجی هوش هیجانی در
رابطه رهبری اخلاقی با قصد هشداردهی خطاکاری در مؤسسات حسابرسی، مجله دانش حسابداری، (13)1، 58-31.
14.   شیرزاد، بهرام؛ نیکومرام، هاشم و وکیلی فرد، حمید رضا. (1399). جامعه پذیری حرفه ای و تردید حرفه ای در حسابرسی: آزمون نظریه هویت اجتماعی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت،(36)9، 1-18.
15.   صالحی، اله کرم. قیصری، طاهر. و تامرادی، علی. (1397). تاثیر هوش‌هیجانی بر عملکرد حسابرس با نقش واسط سرمایه فکری. چشم انداز حسابداری و مدیریت, (4)1, 60-71.
16.   عیسی خانی خانسری،کورش؛ خردیار، سینا ؛ بنی مهد، بهمن. (1401). تأثیر ماکیاولیسم و هوش هیجانی بر جهت‌گیری اخلاقی دانشجویان حسابداری دوره تحصیلات تکمیلی: آزمون نظریه ذهن. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، (43)11، 11-1.
17.   کاشانی پور، محمد؛ کرمی، غلامرضا؛ خنیفر، حسین؛ شعبانی، کیوان (1398). بررسی قصد هشداردهی حسابرسان مستقل درباره خطاکاری: کاربرد نظریه رفتار برنامه ریزی شده، حسابداری ارزشی و رفتاری، 4(8)، 91-63.
18.   لطیفیان، بهزاد؛ فیض الهی، صادق و خیرالهی، فرهاد (1392). معیارهای انتخاب حسابرس توسط شرکتها، کنفرانس ملی حسابداری و مدیریت.
19.   مران جوری، مهدی و علی خانی، رضیه.(1399). سرمایه انسانی حسابرس و احتمال کشف تحریف صورت های مالی. دانش حسابرسی، ۲۰ (۸۱)، ۲۲۷-۲۴۵.
20.   ملک محمدی، محسن؛ نوری، حسنعلی؛ ابن الشریه، میلاد (1394). هوش‌هیجانی ، ابعاد، ویژگی ها ومدل های آن، دومین کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری.
21.   https://cilivica.com/doc/439944
22.   مهام، کیهان. (1383). تأثیر ویژگی‌های حسابرس بر قضاوت حرفه‌ای، حسابدار رسمی، شماره 3، 46-43.
23.   نیک‌کار، بهزاد؛ آزادی، کیهان؛ بنی مهد، بهمن؛ باقرسلیمی، سعید (1399). توانمندسازی روانشناختی و هشداردهی تقلّب در حرفه حسابرسی: آزمون نظریه امنیت روانشناختی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 9(34)، 58-47.
24.   نیکبخت، محمدرضا و پناهی، سونیا. (1401). بررسی جامع عوامل درون سازمانی اثرگذار بر تقلب‌های مالی: شواهدی از بورس اوراق بهادار تهران. پژوهشهای کاربردی در گزارشگری مالی,  (2)11، 90-67.
25.   نیکبخت، محمدرضا  و  رفیعی، افسانه (1391). تدوین الگوی عوامل مؤثر بر تجدید ارائه صورتهای‌مالی در ایران. مجله دانش حسابداری, 3(9)، 194-167.
26. doi:10.22103/jak.2012.120.
27.   وادی‌زاده، کاظم. (1398). اصلاح ساختارحرفه حسابرسی درکشور‌‌‌ها، مجله حسابداررسمی، شماره 48، 1-16.
 
28. About. NA, Arif SM, Othman R, Mohamed Zain, (2021), Fraudulent Financial Statement Detection Using Statistical Techniques: The Case Of Small Medium Automotive Enterprise, The Journal of Applied Business Research, 31 (4), 1469-1478.
29. Alleyne, P., M. Hudaib, R. Pike. (2013). Towards a conceptual model of whistle-blowing intentions among external auditors, The British Accounting Review, (45), 10-23.
30. Al Abbadi, H.M., Alrawashdeh, B., Dabaghia, M.N., &
Darwazeh, R.N. (2021). The role of courts and universities in
activiting the forensic accounting to discover financial fraud.
Academy of Accounting and Financial Studies Journal,
25(2),1-9
31. Anvari, F., M. Wenzel, L. Woodyatt, & S. A. Haslam. (2019). The social psychology of whistleblowing: An integrated model, Organizational Psychology Review, Vol. 9(1), 41–67.
32. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior, Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211.
33. Ashton, R. H. and Ashton, A. H., (1990), “Evidence-responsiveness in Professional Judgment: Effects of Positive Versus Negative Evidence and Presentation Mode”, Organizational Behavior and Human Decision Processes, Vol. 46, Issue 1, PP. 1-19
34. Culiberg, B., and k. k. Mihelič. (2016). The Evolution of Whistleblowing Studies: A Critical Review and Research Agenda, Journal of Business Ethics, (146), 783-803.
35. De Bruijn, G. J. (2010). Understanding college students fruit consumption. Integrating habit strength in the theory of planned behaviour. Journal of Appetite 54(1), 16-22.
36. DeZoort, F. T., and P. D. Harrison. (2018). Understanding auditors’ sense of responsibility for detecting fraud within organizations, Journal of Business Ethics, 149(4), 857-874.
37. Dungan, J., A. Waytz, and L. Young. (2015). The psychology of whistleblowing, Current Opinion in Psychology, (6), 129-133.
38. Fernández-Berrocal, P., & Extremera, N. (2006). Emotional intelligence: A theoretical and empirical review of its first 15 years of history. Psicothema, 18, 7-12.
39. Gottschalk, P. (2019). Whistleblowing: White-Collar Fraud Signal Detection. England, Cambridge Scholars Publishing.
40. Hashim, H. Salleh, A., Z. Mohamad, N. R., Anuar, F. S. Ali. M. M. (2019). Auditors’ perceptions towards their role in assessing, preventing and detecting business fraud, International Journal of Innovation, Creativity and Change, 5(2), 847-862.
41. Ittonen, K. and Peni, E. (2012), ‘Auditor’s gender and audit fees’, The International Journal of Auditing, 16(1), pp. 1- 18.
42. Isa, A., Latiff, A., Osman, M., Haji Ahmad, A. (2021). Determinants of whistleblowing intention in organization. Journal of Environmental Treatment Techniques, 9(1), 54-58.
43. Kalbers, L. P. (2020). Fraudulent financial reporting, corporate governance and ethics: 1987-2007. Review of Accounting and Finance, 8(2), 187-209.
44. Latan, H., Charbel Jose, C. J., Ana Beatriz Lopes de., S. (2019). Whistleblowing triangle: framework and empirical evidence, Journal of Business Ethics, (160), 189-204.
45. Lee, G., and X. Xiao. (2018). Whistleblowing on accounting-related misconduct: a synthesis of t. e literature, Journal of Accounting Literature, (41), 22-46.
46. Mamahit, A. I., & D. Urumsah. (2018). The Comprehensive Model of Whistle-Blowing, Forensic Audit, Audit Investigation, and Fraud Detection. Journal of Accounting and Strategic Finance, 1 (02), 153-162.
47. Maranjory M, alikhani R. Auditor human capital and detection possibility of financial misstatement. Journal title 2021; 20 (81) :227-245
48. Maroun, W., and J. Solomon. (2014). Whistle-blowing by external auditors: seeking legitimacy for the South African audit profession? Accounting Forum, Vol. 38 No. (2), 109-121.
49. Mastiniwati, T., T. Mansor, A. Mohamad Ariff, & H. Aishah Hashim. (2020). Whistleblowing by auditors: the role of professional commitment and independence commitment, Managerial Auditing Journal. DOI: 10. 1108/MAJ-11-2019-2484.
50. Maroun, W., and J. Solomon. (2014). Whistle-blowing by external auditors: seeking legitimacy for the South African audit profession? Accounting Forum, 38(2), 109-121.
51. Mastiniwati, T., T. Mansor, A. Mohamad Ariff, & H. Aishah Hashim. (2020). Whistleblowing by auditors: the role of professional commitment and independence commitment, Managerial Auditing Journal. DOI: 10. 1108/MAJ-11-2019-2484.
52. Mesmer-Magnus, J. R., and C. Viswesvaran. (2005). Whistleblowing in organizations: an examination of correlates of whistleblowing intentions, actions, and retaliation, Journal of Business Ethics, 62(3), 277-297.
53. Near, J.P. (2020). Review of whistleblowing, toward a new theory by Kate Kenny. Journal of Business Ethics, 165, 753–755.
54. Near, J., and M. Miceli. (1985). Organizational dissidence: The case of whistle-blowing, Journal of Business Ethics, (4), 1-16.
55. Nejad Toolami, B., F. Rahnamay Roodposhti, H. Nikoomaram, B. Banimahd, and H. Vakilifard. (2019). The Survey of Whistleblowing Intentions for Accounting Frauds Based on Demographic Individual Differences among Accounting Staff, International.
56. Nikbakht, M. R., & Rafiee, A. (2012). A Model of Effective Factors in Financial Restatements in Iran. Journal of Accounting Knowledge, 3(9), 167-194. doi: 10.22103/jak.2012.120.
57. Panjaitan, I. A. (2018). Whistleblowing: Meningkatkan Hasil Audit Forensik Dalam Pengungkapan Tindakan Korupsi Oleh Auditor Pemerintah, Jurnal Institusi Politeknik Ganesha Medan, 1(1), 50–60.
58. Porter, S., Brinke, L.t., Baker, A., & Wallace, B. (2011). Would I lie to you? “Leakage” in deceptive facial expressions relates to psychopathy and emotional intelligence.
59. Umar, Haryono, Purba, Rahima, (2020), "HU Model: Incorporation of Fraud Star in Detection of Corruption", International Journal of Economics and Management Studies, 13(6), 234- 265.
60. Tuan Mansor, T.M., Mohamad Ariff, A., Hashim, H.A. (2020). Whistleblowing by auditors: The role of professional commitment and independence commitment. Managerial Auditing Journal, 35(8), 1033-1055.
61. Wojciechowski, J., Stolarski, M., & Matthews, G. (2014). Emotional intelligence and mismatching expressive and verbal messages: A contribution to detection of deception. PLoS ONE, 9, e92570. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0092570.  
62. Zerni, M., Haapamaki, E., Jarvinen, T., & Niemi, L. (2012). Do joint audits improve audit quality? Evidence from voluntary joint audits. European Accounting Review, 21(4), 731–765.