دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

بررسی تاثیر عوامل اجتماعی، اقتصادی و تورش رفتاری اتکاء و تعدیل بر اظهارنظر حسابرسان مستقل در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سیدمحمد رضا طباطبایی حکیم 1
منصور گرکز 2
محمد رضا عبدلی 3
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسالمی، شاهرود، ایران
2 دانشیار حسابداری، گروه حسابداری و مدیریت، دانشگاه آزاد اسالمی، گرگان، ایران
3 دانشیار حسابداری، گروه حسابداری و مدیریت، دانشگاه آزاد اسالمی، شاهرود، ایران
10.22034/jmaak.2025.23861
چکیده
تورش های رفتاری دارای فهرست بلند بالایی (بیش از 50 تورش رفتاری) بوده و به عنوان اشتباهات سیستماتیک و نوعی انحراف از واقعیت ها در تصمیم گیری یا قضاوت تعریف شده اند. شناسایی این سوگیری ها می تواند به حسابرسان کمک کند تواناییهای خود برای اعمال تردید حرفه ای در فرایند قضاوت حرفه ای را با بکارگیری یک فرایند تصمیم گیری موثر بهبود بخشند. هدف این مطالعه بررسی تاثیر عوامل اجتماعی، عوامل اقتصادی و تورش رفتاری اتکاء و تعدیل بر قضاوت حسابرسان می‌باشد. در این مطالعه از روش تلفیقی کمّی و کیفی جهت ارائه مدل تحقیق استفاده شده است. در بخش کیفی از خبرگان حوزه‌ حسابرسی با استفاده از روش گلوله برفی سؤال شده است. در بخش کمّی، از تکنیک‌های دیمتل فازی جهت استخراج مدل با استفاده از فرم معادلات ساختاری و تحلیل عاملی تاییدی بهره گرفته شده است. مقوله‌ها شامل؛ عوامل اجتماعی، عوامل اقتصادی و تورش های رفتاری می‌باشند. بر اساس نتایج روش دیمتل مشخص شد که تجربه اثرگذار ترین و فرهنگ سازمانی اثرپذیرترین مؤلفه می‌باشد. بر اساس خروجی معادلات ساختاری، عوامل اجتماعی با مقدار 322/0، بالاترین مقدار را در بین دیگر مؤلفه‌ها به دست آورده است. معیارهای عوامل اقتصادی با مقدار 255/0 و تورش رفتاری اتکاء و تعدیل با مقدار 138/0 در اولویت های بعدی قرار دارند.
کلیدواژه‌ها
قضاوت حسابرسان
تورش های رفتاری اتکا
عوامل اجتماعی
عوامل اقتصادی

عنوان مقاله English

Investigating the impact of social, economic factors and the behavioral Biases of reliance and adjustment on the opinions of independent auditors in companies admitted to the Tehran Stock Exchange

نویسندگان English

seyyed mohammad reza Tabatabaeihakim 1
mansour garkaz 2
Mohammadreza Abdoli 3
1 1- PhD student, Accounting Department, Shahrood Branch, Islamic Azad University, Shahrood, Iran
2 Associate Professor of Accounting, Department of Accounting and Management, Islamic Azad University, Gorgan, Iran
3 Associate Professor of Accounting, Department of Accounting and Management, Islamic Azad University, Shahrood, Iran
چکیده English

Behavioral biases have a long list (more than 50 behavioral biases) and are defined as systematic mistakes and deviations from facts in decision making or judgment. Identifying these biases can help auditors improve their abilities to exercise professional skepticism in the professional judgment process by applying an effective decision-making process. The purpose of this study is to investigate the impact of social factors, economic factors and the behavioral biases of reliance and adjustment on auditors' judgment. In this study, a combined quantitative and qualitative method was used to present the research model. In the qualitative section, experts in the audit field were asked using the snowball method. In the quantitative part, fuzzy Dimetal techniques have been used to extract the model using the form of structural equations and confirmatory factor analysis. Categories include; they are social factors, economic factors and behavioral biases. Based on the results of Dimtel's method, it was found that experience is the most effective and organizational culture is the most effective component. According to the output of structural equations, social factors with a value of 0.322 have obtained the highest value among other components. The criteria of economic factors with a value of 0.255 and the behavioral biases of reliance and adjustment with a value of 0.138 are in the next priorities.

کلیدواژه‌ها English

auditors' judgment
reliance and adjustment behavior Biases
social factors
economic factors
  1. آل نبهان، ج. 1396. بررسی عوامل موثر بر قضاوت حرفه ای حسابرس در ارتباط با کمیت و کیفیت شواهد حسابرسی در عراق. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده علوم اداری.
  2. اسدی, غلامحسین, دولو, مریم اسکینی, سبحان. (1399). راهبرد‌های تداوم مبتنی بر نقاط مرجع؛ شواهدی از سوگیری‌‌ اتکا و تعدیل. مدیریت دارایی و تامین مالی، 1(8)، 104-138.
  3. اشرفی, بختیار, حاجیها, زهره و تهرانی, رضا. (1402). طراحی مدل تورش رفتاری حسابرسان با تاکید بر ویژگی‌های فردی و عمومی حسابرس به روش داده بنیاد. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت،12(45)، 483-498.
  4. بلور، ف. 1394. بررسی تاثیر رفاه فردی و ماکیاولی‌گری حسابرسان بر قضاوت آنها. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد یزد، دانشکده علوم انسانی.
  5. بهارمقدم، م و جوکار، ح. 1397. اثر تعدیل­کنندگی کیفیت حسابرسی بر تمایلات سرمایه­گذاران در قیمت­گذاری سهام. مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال 14، شماره 57، ص 146-123.
  6. پاک نیتی. 1396. تأثیر عوامل رفتاری بر تصمیم­گیری سهامداران حقیقی بانک­ها. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده مدیریت و حسابداری.
  7. پناهی­مقدم، م. 1394. ارتباط بین اظهار نظر حسابرسی و پایداری سود. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه حاتم، دانشکده مدیریت و مالی.
  8. جاویدی، ک، رویایی، ر، طالب­نیا، ق و بنی­مهد، ب. 1397. بررسی تأثیر گرایش طرز فکر تفسیر بر قضاوت و تصمیم­گیری حسابرس: مبتنی بر نظریه سطح تفسیر فاصله روانی. حسابداری مالی، سال 10، شماره 39، ص 169-141.
  9. حاجی­ها، ز و قانع، ع. 1395. بررسی تاثیر کیفیت حسابرسی بر فرصت سرمایه­گذاری شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. دانش حسابداری، سال 16، شماره 63، ص 128-103.
  10. حجتی فرد، ح. 1398. ارائه چارچوبی برای قضاوت حرفه‌ای حسابرسان در ایران. رساله دکتری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشکده مدیریت و اقتصاد.
  11. رازودار, میترا, قاسمی, مصطفی، محسنی، عبدالرضا. (1402). ارائه مدلی به منظور شناسایی تاثیر تورش‌های رفتاری و سواد مالی و نقش آنها بر تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران (مبتنی بر رویکرد گراندد تئوری)، مجله دانش حسابداری.
  12. قاسمی نژاد, احسان, بنی مهد, بهمن و بشکوه, مهدی. (1400). تأثیر ویژگی رفتاری فرصت‌طلبی بر تردید حرفه‌ای حسابرسان مستقل: آزمونی از نظریۀ روانشناسی شخصیتی. مجله دانش حسابداری12(1)، 69-89.
  13. سعیدی گراغانی، م و ناصری، ا. تأثیر تیپ شخصیتی بر قضاوت حرفه­ای حسابرس در تخصیص بودجه زمانی به حساب­های حاوی برآورد. حسابداری ارزشی و رفتاری، سال 2، شماره 3، 184-169.
  14. طوقی، ع. 1397. بررسی تأثیر عوامل فردی، اجتماعی و موقعیتی بر قضاوت حرفه ای و تخصصی حسابرس. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد شاهرود، دانشکده علوم انسانی.
  15. عموزاد، ش. 1395. عوامل موثر بر قضاوت‌ حرفه‌ای (اخلاقی) حسابرسان و فشارهای وارده برآن‌‌ها. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده مدیریت و حسابداری.
  16. قالمق، ک، یعقوب­نژاد، ا و فلاح شمس، م. ف. 1395. تأثیر سواد مالی بر تورش­های رفتاری سرمایه­گذاران بورس اوراق بهادار تهران. چشم­انداز مدیریت مالی، شماره 16، ص 94-75.

 

  1. Alastair Lawrence, Miguel Minutti-Meza, and Ping Zhang. (2011).”Can Big 4 versus NonBig 4 Differences in Audit-Quality Proxies Be Attributed to Client Characteristics?”. The Accounting Review, 86 (1), 259
  2. Al-Matari, E.M., Al-Swidi, A.K., Faudziah, H.B. and Y.A. Al-Matari (2012). The Impact of board characteristics on Firm Performance: Evidence from Nonfinancial Listed Companies in Kuwaiti Stock Exchange. International Journal of Accounting and Financial Reporting, Vol. 2, No. 2, pp. 310-332
  3. Anderson, K. L. 2014. The Effects Of Hindsight Bias On Experienced And Inexperienced Auditors’ Relevance Ratings Of Adverse Factors Versus Mitigating Factors. Journal of Business & Economics Research (JBER), 12(3).
  4. Bhatia, A., Chandani, A. & Chhateja, J. 2020. Robo advisory and its potential in addressing the behavioral biases of investors — A qualitative study in Indian context. Journal of Behavioral and Experimental Finance, Vol 25, March 2020, 100281.
  5. Boyd, C. W. (2014). The structural origins of conflicts of interest in the accounting profession. Business Ethics Quarterly, 14(3), 377–398.
  6. Bratten, B., Gaynor, L. M., McDaniel, L., Montague, N. R., & Sierra, G. E. 2013. The Audit of Fair Values and other Estimates: The Effects of Underlying Environmental, Task and Auditor- Specific Factors
  7. Choi, J. -H. , Kim, C. , Kim, J. -B. , & Zang, Y. (2015). Audit office size, audit quality, and audit pricing. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 29 (1) , 73–97
  8. Cohen, J. R., Gaynor, L. M., Montague, N. R., & Wayne, J. 2016. The Effect of Framing on Information Search and Information Evaluation in Auditors’ Fair Value Judgments. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2602783 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2602783.
  9. Cornacchia, G., Anelli, V. W., Biancofiore, G. M., Narducci, F., Pomo, C., Ragone, A., & Di Sciascio, E. (2023). Auditing fairness under unawareness through counterfactual reasoning. Information Processing & Management, 60(2), 103224.
  10. Erkens D.H., Hung M. and P. Matos (2012). Corporate governance in the recent financial crisis: Evidence from financial institutions worldwide. Journal of Corporate Finance, Vol. 18, pp. 389-411.
  11. Ghasemi, L., Nazari, J., & Noorani Far, I. (2017). The effect of the audit report on the relevance of accounting information. European Online Journal of Natural and Social Sciences, 6 (1s): ISSN 1805- 3602
  12. Hayat, A., & Anwar M. 2016. Impact of Behavioral Biases on Investment Decision; Moderating Role of Financial Literacy” Working Paper; Department of Business Administration, International Islamic University Islamabad Pakistan.
  13. X., Kothari, S. P., Xiao, T. & Zuo, L. 2018. Long-Term Impact of Economic Conditions on Auditors Judgment. The Accounting Review, Vol. 93, No. 6, pp. 203–229.
  14. Huang, J., & Kisgen, D. 2013. Gender and Corporate Finance: Are Male Executives Overconfident Relative to Female Executives? Journal of Financial Economics 108(3), 822-839.
  15. Ianniello, G., & Galloppo, G. (2015). Stock market reaction to auditor opinions Italian evidence. Research paper, Managerial Auditing Journal, 30 (6/7): 610-632
  16. Kahenman, D., & Tversky, A. 2012. On The Psychology of Prediction. Psychological Review. 80: 237-251.
  17. Kilgore, A., & R.Radich & G.Harrison. (2011). "The Relative Importance of Audit Quality Attributes". Australian Accounting Review, Vol. 21, Issue 3, pp. 253–265
  18. Khoshro, M., Hamidian, M., & Royai, R. A. (2023). The effect of Glam components on auditors' behavioral bias with structural equation technique. International Journal of Nonlinear Analysis and Applications, 14(9), 283-304. doi: 10.22075/ijnaa.2022.28449.3890
  19. Lehmann C. M, Norman C. S. The Effects of Experience on Complex Problem Representation and Judgment In Auditing: An Experimental Behavioral Research In Accounting 2006; 18: 65-83.
  20. Ohaness, G. P., Kevin, J., Stephen, B., & Robert, K. 2015. Financial Literacy and Behavioral Biases among Traditional Age College Students. Financial Education. 45: 163-181.
  21. Ritter, J. R. 2012. Behavioral Finance. Pacific-Basin Finance Journal. 11(2003): 429-437.
  22. Robu, M., & Robu, I. (2015). The influence of the audit report on the relevance of accounting information reported by listed Romanian Procedia Economics and Finance, 20: 562-570.
  23. Rosner, A. & Helversen, B. 2019. Memory shapes judgments: Tracing how memory biases judgments by inducing the retrieval of exemplars. Cognition, Volume 190, September 2019, Pages 165-169.
  24. Toumi, F., Khlif, H., & Khelil, I. (2022). National culture and audit report lag: cross-country investigation. Journal of Economic and Administrative Sciences.
دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت
دوره 15، شماره 58
تابستان 1405
صفحه 129-141