دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

واکاوی عوامل کلیدی مؤثر بر ادغام مؤسسات حسابرسی بخش خصوصی در ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
توحید ملک آبادی
سعید انورخطیبی
احمد محمدی
علی اصغر متقی
گروه حسابداری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
10.22034/jmaak.2026.79274.4766
چکیده
هدف این پژوهش شناسایی و تبیین عوامل مؤثر بر ادغام مؤسسات فعال در حرفه حسابرسی بخش خصوصی در ایران است. این پژوهش با رویکرد آمیخته انجام شده است. در مرحله کیفی، با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حرفه‌ای و دانشگاهی، در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ عوامل مؤثر بر ادغام استخراج و طبقه‌بندی شد. در مرحله کمی، با بهره‌گیری از پرسشنامه و تحلیل داده‌های گردآوری‌شده، میزان اهمیت و تأثیر هر یک از عوامل شناسایی‌شده مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مجموعه‌ای از عوامل ساختاری، قانونی و نظارتی، رفتاری و محیطی در شکل‌گیری و موفقیت ادغام مؤسسات مؤثرند. از میان این عوامل، تعارض منافع میان شرکا، ویژگی‌های ساختار بازار خدمات حرفه‌ای، خلأهای قانونی و ضعف سازوکارهای نظارتی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر فرایند ادغام به شمار می‌آیند. همچنین عوامل فرهنگی و محیطی، نحوه مدیریت ریسک و کیفیت تبادل اطلاعات میان مؤسسات نیز در موفقیت یا عدم موفقیت ادغام نقش قابل توجهی دارند. بر اساس نتایج پژوهش، تقویت چارچوب‌های قانونی و نظارتی، افزایش شفافیت اطلاعاتی و توجه به سازوکارهای مدیریت تعارض منافع می‌تواند زمینه مناسبی برای ادغام مؤسسات و ارتقای کارایی و رقابت‌پذیری این حرفه در کشور فراهم کند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند برای سیاست‌گذاران حرفه‌ای، نهادهای ناظر و مدیران مؤسسات در طراحی سیاست‌ها و راهبردهای مؤثر برای ادغام و توسعه ساختار حرفه‌ای مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
ادغام مؤسسات حسابرسی بخش خصوصی
ساختار بازار خدمات حسابرسی
تعارض منافع
نظارت حرفه‌ای

عنوان مقاله English

Exploring the Key Factors Influencing the Merger of Private Audit Firms in Iran

نویسندگان English

TOHID MALEKABADI
SAEED ANVARKHATIBI
Ahmad Mohammadi
Ail Asghar Mottaghi
Department of Accounting, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran,
چکیده English

The aim of this study is to identify and explain the factors influencing the merger of firms operating in the private auditing profession in Iran. This research adopts a mixed-methods approach. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with professional and academic experts during 2024 and 2025 to identify, extract, and categorize the factors affecting mergers. In the quantitative phase, a questionnaire survey was conducted, and the collected data were analyzed to assess the relative importance and impact of the identified factors. The findings indicate that a range of structural, legal and regulatory, behavioral, cultural, and environmental factors influence the formation and success of mergers among audit firms. Among these factors, conflicts of interest among partners, the characteristics of the professional services market structure, legal gaps, and weaknesses in regulatory mechanisms were identified as the most significant factors affecting the merger process. In addition, cultural and environmental factors, risk management practices, and the quality of information exchange among firms play a significant role in determining the success or failure of mergers. Based on the findings, strengthening legal and regulatory frameworks, enhancing information transparency, and developing effective mechanisms for managing conflicts of interest can provide an appropriate foundation for facilitating mergers among audit firms and improving the efficiency and competitiveness of the auditing profession in Iran. The findings of this study can be useful for professional policymakers, regulatory bodies, and audit firm managers in developing effective policies and strategies for facilitating mergers and promoting the development of the professional structure of the auditing profession.

کلیدواژه‌ها English

Private audit firm mergers
audit services market structure
conflict of interest
professional oversight
  1. آذری، واحد.، همتی، بهرام.، مرادزاده فرد، مهدی و حسینی، سید حسن .(1404). نقش مولفه های سازگاری اخلاقی و قابلیت اطمینان شرکا در موفقیت ادغام مؤسسات حسابرسی، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت،  14(53): 273-259.
  2. جودکی چگنی، زهرا؛ صفرزاده، محمدحسین؛ اثنی عشری، حمیده و محمدرضایی، فخرالدین. (1404). مصورسازی روند جهانی پژوهش‌های ادغام موسسات حسابرسی: یک تحلیل کتاب‌شناختی، مطالعات تجربی حسابداری مالی.‎
  3. ترکانی، ‌شهلا؛ محمدرضایی، ‌فخرالدین و یعقوب‌نژاد، احمد .(1400). نوع ادغام موسسات حسابرسی در ایران: شکلی یا واقعی. دانش حسابرسی، 84(21): 381-349.‎
  4. رحمانی، ‌علی.، محمدی اروجه، فائزه .(1390). بررسی موانع تشکیل مؤسسات بزرگ درایران ،دانش حسابرسی، 11(45):103-82.
  5. رخشان، مجاهد؛ ذبیحی زرین کلایی، علی و پورآقاجان، عباسعلی. (1403). موانع ارتقای کیفیت حسابرسی با تاکید بر شناسایی رویه‌های ادغام، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، (52)13: 403-387.
  6. شعبانی، زینب و حکمت نیا، محمود .(1400). سنجش اصالت در آثار موضوع نظریه ادغام، مطالعات حقوقی، 13(4).
  7. کیهانی، حمیدرضا. (1399). ادغام مؤسسات حسابرسی کی؟ چگونه؟ چرا؟ و موانع آن، فصلنامه حسابدار رسمی، شماره .50
  8. لامعی، ابوالفتح. (1386). تحلیل مفهوم ادغام.‎
  9. محمدرضایی، فخرالدین ؛ فرجی، امید و فتاحی دولت آبادی، فروزان . (1401). ادغام موسسات حسابرسی و تأخیر در گزارش حسابرسی: بررسی استدلال‌های متناقض، پیشرفت‌های حسابداری، 14(1): 309-277. 
  10. محامی، ناصر .(1395). ضرورت ادغام مؤسسات حسابرسی، دنیای اقتصاد، آبان ماه.
  11. Abdelmoula, L., & Affes, H. (2019). Determining factors of the quality of joint audit: Tunisian context. Accounting and Management Information Systems, 18(4), 559-587. https://econ
  12. Ashkanasy, N. M., and Holmes, S. (1995). “Perceptions of Organizational Ideology Following Merger: A Longitudinal Study of Merging Accounting Firms.” Accounting, Organizations and Society, 20)1(, 19–34. 2. Baskerville, R., and Hay, D. (2006). The effect of accounting firm mergers on the market for audit services: New Zealand evidence. Abacus, 42(1), 87-104.
  13. Bond, D. K. (2010). The Impact of the Arthur Andersen And Ernest & Young Merger on the Australian Audit Services Market (Unpublished PhD's thesis). The University of Technology, Sydney
  14. Bills, K. L., C. Hayne, and S. E. Stein. 2018. A field study on small accounting firm membership in associations and networks: Implications for audit quality. The Accounting Review.(forthcoming). https://doi.org/10.2308/accr-52003.
  15. Barghathi, Y., Ndiweni, E., & Lasyoud, A. A. (2020). Joint audit, audit market concentration, and audit quality: Perceptions of stakeholders in the UAE. Corporate Ownership and Control, 17(2), 32-45. https://doi.org/10.22495/cocv17i2art3
  16. Biehl, H., Bleibtreu, C., & Stefani, U. (2021). The Effects of Joint Audits on Audit Quality and Audit Costs: A Game-theoretical Explanation for Contradictory Empirical Results. Social Science Research Network Electronic Journal, 1-68.
  17. Bostanian, J., Jahanbani, M., Savadlo, M., & Moshirzadeh, H. (2015). Barriers to integration and education in auditing institutions. Accountant Monthly 3(280 & 281 ), 19-34.
  18. Christensen, B., Smith, K. W., Wang, D., & Williams, D. (2023). The audit quality effects of small audit firm mergers in the United States. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 42(2), 75-99.
  19. Chen, C. J. P., X. Su & X. Wu. (2010). "Auditor Changes Following a Big 4 Merger with a Local Chinese Firm: A Case Study". Auditing: A Journal of Practice & Theory, 29(1), 41-72. ‏
  20. Choi, J. H., Kim, S., and Raman, K. K. (2017). Did the 1998 merger of Price Waterhouse and Coopers & Lybrand increase audit quality?. Contemporary Accounting Research, 34(2), 1071-1102.
  21. Chen, F., Peng, S., Xue, S., Yang, Z., & Ye, F. (2016). Do Audit Clients Successfully Engage in Opinion Shopping? Partner-Level Evidence. Journal of Accounting Research, 54(1), 79-112. https://doi.org/10.1111/1475-679X.12097
  22. Chen, C. J. P., X. Su & X. Wu. (2010). "Auditor Changes Following a Big 4 Merger with a Local Chinese Firm: A Case Study". Auditing: A Journal of Practice & Theory, 29(1), 41-72. 9.
  23. Cao, Q., Hu, N., & Chen, L. (2016). Auditor flow and financial statement comparability: Evidence from audit firm mergers in China. China Journal of Accounting Studies, 4(3), 263-286.
  24. DePamphilis D. M. (2010). Mergers, Acquisitions, and Other Restructuring Activities: An Integrated Approach to Process, Tools, Cases, and Solutions.Elsevier Academic Press.
  25. Ding, R., and Jia, Y. (2019). Auditor mergers, audit quality and audit fees: Evidence from the PricewaterhouseCoopers merger in the UK. Journal of Accounting and Public Policy, 31(1), 69-85.
  26. Ding, R., and Jia, Y. (2012). Auditor mergers, audit quality and audit fees: Evidence from the PricewaterhouseCoopers merger in the UK. Journal of Accounting and Public Policy, 31(1), 69-85.
  27. DeAngelo, L. E. (1981). Auditor size and audit quality. Journal of Accounting and Economics, 3(3), 183-199. https://doi.org/10.1016/0165-4101(81)90002-1
  28. Deng, M., Lu, T., Simunic, D. A., & Ye, M. (2014). Do Joint Audits Improve or Impair Audit Quality? Journal of Accounting Research, 52(5), 1029-1060. https://doi.org/10.111 1/1475-679X.12060
  29. Du, L. (2025). The Impact of Shared Auditors and Same Signing Auditors on Merger and Acquisition Decision-making. SAGE Open, 15(1).
  30. Elayan, F. A., Brown, K., Pacharn, P., Chen, Y., & Li, J. (2024). Auditee Merger, Audit Fees, and the Market Dominance of Big Four Accounting Firms. Audit Fees, and the Market Dominance of Big Four Accounting Firms (January 19, 2024).‏
  31. Fairclough, N. C. and Fairclough, S. (2012). The Oxford handbook of mergers and acquisitions (pp.593-618), Chapter: 24, Oxford University Press, Editors: David Faulkner, Satu Teerikangas, Richard J. Joseph.
  32. Firth, M., & Lau, T. (2004). Audit pricing following mergers of accounting practices: Evidence from Hong Kong. Accounting and Business Research, 34(3), 201-213.
  33. Fligel, R. (2017). "Unspoken Obstacles Prevent Many Accounting Firm Mergers and Sales". The CPA Journal, June, 10-12.
  34. Gong, Q., Zhen, O., Lin, Y. and Wu, L., (2016). On the benefits of audit market consoliodation: Evidence from merged audit firms. The Accounting Review, 96 (2), 463- 488.
  35. Greenwood, R., C. R. Hinings, & J. Brown. (1994). "Merging Professional Service Firms". Organization Science, 5(2), 239-257.
  36. Harford, J. (2025). "What Drives Mergers Waves?" Journal of Financial Economics, 77(3), 529-560.
  37. Ivancevich, S., & A. Zardkoohi. (2000). "An Exploratory Analysis of the 1989 Accounting Firm Megamergers". Accounting Horizons, 14(4):389-401.
  38. Iyer, V. M., & Iyer, G. S. (1996). Effect of Big 8 mergers on audit fees: Evidence from the United Kingdom. Auditing, 15(2), 123.
  39. Iranian Association of Certified Public Accountant. (2020). Members' affairs. Iranian Association of Certified Public Accountant.
  40. Jamei, R., & Lotfi Joo, N. (2021). The Impact of Political Relations on Auditor's Opinion with Emphasis on Market Characteristics of Companies Listed on the Tehran Stock Exchange. Karafan Quarterly Scientific Journal, 18(2), 55-72.
  41. Kitto, A. R. (2024). The effects of non-Big 4 mergers on audit efficiency and audit market competition☆. Journal of Accounting and Economics, 77(1), 101618.‏
  42. Lai, K. W. (2019). Audit report lag, audit fees, and audit quality following an audit firm merger: Evidence from Hong Kong. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 36, 1-21. 23.
  43. Leicht, K. T., and Fennel, M. (2001). Professional work: A sociological approach. Oxford: Blackwell. 24.
  44. Lobel, J., Loewenstein, G. (2005). Emote control: the substitution of symbol for substance in foreign policy and international law. Chicago Kent Law Review, 80(3), 1045-1090. 25.
  45. Lowendahl, B. R. (1997). Strategic management of professional service firms. Copenhagen: Copenhagen Business School Press. 26.
  46. Miles, M. B., A. M. Huberman, and J. Saldana. 2014. Qualitative data analysis: a methods sourcebook. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, Inc.
  47. Mc Meeking, K. P., Peasnell, K. V., & Pope, P. F. (2011). The effect of large audit firm mergers on audit pricing in the UK. Accounting and business research, 37(4), 301-319.
  48. Mohammad Rezaei, F. and Mohd-Saleh, N., (2018). Audit report lag: the role of auditor type and increased competition in the audit market. Accounting and Finance, 58, 885–920.
  49. Moore, D., Tetlock, P. E., Tanlu, L. & Bazerman, M. (2006),‘Conflicts of interest and the case of auditor independence:Moral seduction and strategic issue cycling’, Academy of Management Review, Vol. 31, No. 1, pp. 10–29.
  50. Marnet, O. (2022). Joint audit and audit quality. Social Science Research Network. https://pa pers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3912540
  51. Mullherin, J. H., & A. L. Boone. (2000). "Comparing Acquisitions and Divestitures". Journal of Corporate Finance, 6, 117-139.
  52. Nelson, R. (1988). Partners with power: The social transformation of the large law firm. Berkeley, CA: University of California Press.
  53. Nurunnabi, M., Donker, H., & Jermakowicz, E. (2020). Joint audits and mutual ties of audit firm networks. Business Horizons, 63(4), 435-449.
  54. Nahavandi, A. and A. Malekzadeh (1988), "The Role of Acculturation in Mergers and Acquisitions," Academy of Management Review, 13, 79-90.
  55. Pong, C. K., & S. Burnett. (2006). "The Implications of Merger for Market Share, Audit Pricing and Non-Audit Fee Income". Managerial Auditing Journal, 21, (1/2), 7-22.
  56. Rahmani, A., & Mohammadi Oroja, F. (2011). Examining the barriers to the establishment of large audit institutions in Iran. Journal of Auditing science, 11(45), 82-103.
  57. Ratzinger-Sakel, N. V. S., Audousset-Coulier, S., Kettunen, J., & Lesage, C. (2013). Joint Audit: Issues and Challenges for Researchers and Policy-Makers. Accounting in Europe, 10(2), 175-199. https://doi.org/10.1080/17449480.2013.834725
  58. Robberecht, J. (2011). Green Paper on Audit Policy ‘Lessons from the Crisis’‘Lessons from the Crisis’. European Commission. https://www.ifac.org/system/files/meetings/fil e s/6093_0.pdf
  59. Rahmat, M. M., T. M. Iskandar & M. N. H. Osman. (2010). "An Analysis of Audit Fee Premium of the Merged Audit Firm in Malaysia". American J. of Finance and Accounting (AJFA), 2(2), 95-118.
  60. Stokes, D, Ferguson, A. &.. (2022). "Brand Name Audit Pricing, Industry Specialization and Leadership Premiums Post Big 8 and Big 6 Mergers". Contemporary Accounting Research, 19, 77-110.
  61. Sinkin,J,.&Putney,T,(2014).Succession Planning :The Availabe Stratgies and How They Work.CPA Prac.Mgmt.f.,5,5.
  62. Sullivan, M. W. (2000). "The Effect of the Big Eight Accounting Firm Mergers on the Market for Audit Services. US Department of Justice - Economic Analysis Group". Working Paper No. EAG 00-2.
  63. Tichy, G. (2001). "What Do We Know about Success and Failure of Mergers?" Journal of Industry, Competition and Trade, 1(4), 347-94.
  64. Thavapalan, S., Moroney, R., & Simnett, R. (2002). The effect of the PricewaterhouseCoopers merger on auditor concentration in Australia: A note. Accounting & Finance, 42(2), 153-167.‏
  65. Wang, T., Liu, C., & Chang, C. H. J. (2012). CPA-firm merger: An investigation of audit quality. European Accounting Review, 20(4), 727-761.
  66. Wootton C.W., C.M. Wolk, & C. Normand. (2003). An Historical Perspective on Mergers and Acquisitions by Major US Accounting Firms. Accounting History, 8(1),25-60.
دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 03 آبان 1405