دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

مدل‌سازی جایگاه تئوری سیستم اجتماعی_تکنیکال در پویاسازی محیط گزارش‌گری مالی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مرضیه اروانه 1
شیوا حسن پور 2
محمد فیروزیان نژاد 3
مهدی بصیرت 4
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران،
2 استادیار، گروه حسابداری، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران،
3 استادیار، گروه حسابداری، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران،
4 استادیار، گروه اقتصاد، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
10.22034/jmaak.2025.78894.4641
چکیده
هدف تحقیق حاضر مدل‌سازی جایگاه تئوری سیستم اجتماعی_تکنیکال در پویاسازی محیط گزارش‌گری مالی است. فرآیند این پژوهش کیفی-کمی است. از رویکردهای داده‌بنیاد، دلفی فازی و معادلات ساختاری جهت برآورد الگو بهره گرفته شد. در بخش کیفی از نظرات 21 خبرگان حوزه حسابرسی، حسابداری و سیستم‌های اجتماعی بهره گرفته شد. در بخش کمی از اطلاعات 231 نفر از حسابداران و حسابران عضو انجمن حسابداران خبره ایران جهت برآورد مدل بهره گرفته شد. مدل تحقیق با استفاده از گرندد تئوری استخراج شد. 13 مقوله شرایط علّی، 13 مقوله شرایط مداخله‌گر (پیش‌برنده‌ها 5 مقوله؛ بازدارنده‌ها 8 مقوله)، 4 مقوله برای راهبردها و 6 مقوله در زمینه پیامدها شناسایی شدند. این عوامل با استفاده از رویکرد دلفی-فازی مورد تأیید قرار گرفتند. نتایج دلفی-فازی بر اساس رویکرد لجستیک نوع 3 Drop-Wave صورت گرفته است. در ارزیابی ‌کمی معادلات ساختاری تمام روابط مابین متغیرها ‌مورد تأیید قرار گرفت. با توجه به اینکه معیار برازش داده‌ها برابر 0.501 بدست آمد، برازش مدل نهایی تأیید گردید. عوامل بازدارنده بیش از عوامل پیشران بر پویایی محیط گزارش‌گری مالی اثرگذارند؛ در نتیجه در اجرای سیاست‌ها و سرمایه‌گذاری در این حوزه باید به این امر توجه نمود.
کلیدواژه‌ها
حسابرسی
تئوری سیستم اجتماعی_تکنیکال
داده‌بنیاد

عنوان مقاله English

Socio-Technical System Theory Modeling in Financial Reporting Environment Dynamics

نویسندگان English

Marziyeh Arvaneh 1
Shiva Hassanpour 2
Mohammad Firozian Nezhad 3
Mehdi Basirat 4
1 Phd Candidate, Department of Accounting, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran,
2 Assistant Professor, Department of Accounting, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran,
3 Assistant Professor, Department of Accounting, Ramh.C., Islamic Azad University, Ramhormoz, Iran,
4 Assistant Professor, Department of Economic, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran,
چکیده English

This research modeled the role of socio-technical system theory in the dynamics of the financial reporting environment (FRE). A qualitative-quantitative research approach based on the fuzzy Delphi method (FDM) and structural equations was employed for model estimation. For qualitative assessments, the opinions of 21 auditing, accounting, and social system experts were collected. Likewise, the opinions of 231 accountants and auditors working for the Iranian Association of Certified Accountants were gathered for quantitative model estimation. The research model extracted based on the grounded theory identified 36 categories: 13 causal conditions, 13 intervening conditions (drivers: 5 categories; inhibitors: 8 categories), 4 strategies, and 6 consequences, all ultimately confirmed by the FDM. The FDM results were based on the Drop-Wave Type 3 logistic approach. For quantitative structural equations, the correlations between all the variables were significant. The overall fit of the FDM was confirmed with the data fit criterion of 0.501. Inhibitory factors outweigh driving factors in influencing FRE dynamics. As such, this finding needs to be reflected in FRE dynamics policies and investments.

کلیدواژه‌ها English

Auditing
Scio-technical system theory
Data-driven approach
  1. آقائی قهی، علیرضا؛ یزدانی، شهره و خان محمدی، محمد حامد (1399). مدل مفهومی عوامل موثر بر کیفیت حسابرسی در ایران به روش نظریه پردازی زمینه ای. دانش حسابرسی، ۲۰(۸۰): 357-382.
  2. داداش‌زاده، قادر؛ محمدزاده سالطه، حیدر؛ حجازی، رضوان و تقی‌زاده، هوشنگ (1399). راه‌کارهای تقویت ایمن‌سازی گزارش‌گری مالی در ایران: رویکرد نظریه‌پردازی زمینه بنیان. حسابداری مدیریت، 44(3): 87-105.
  3. داداش‌زاده، قادر؛ محمدزاده سالطه، حیدر؛ حجازی، رضوان و تقی‌زاده، هوشنگ (1398). چالش‌های ایمن‌سازی گزارشگری مالی در ایران: رویکرد نظریه‌پردازی زمینه بنیان. دانش حسابداری مالی، 6(4): 179-204.
  4. حبیبی، هژیر و حسن زاده نیازی، محمدحسین، (1403)، تئوری‌های حسابداری و محیط گزارش‌گری مالی، سومین همایش ملی چشم‌اندازهای نوین در حسابداری: نوآوری، رشد و توسعه در کسب و کار، دامغان،https://civilica.com/doc/2103915
  5. شیرانی، رضا، ملاعلی زاده زواردهی، صابر، و صالحی، اله کرم. (1401). ‌تأثیر ظرفیت‌های رقابتی فناورانه‌ی شرکت‌ها بر گزارشگری مالی متقلبانه: آزمون نظریه دیدگاه اتکاء به منابع. حسابداری مدیریت، 15(52 )، 97-116.
  6. عرب مازار یزدی، محمد و سپاسی، سحر (1399). کاربرد شبکه عصبی مصنوعی در حسابرسی. دانش حسابرسی. 10(3): 58-39.
  7. محمدی نوره، شاکر؛ رحیمیان، نظام الدین و احمدی دهرشید، جمیل (1400). بررسی ‌تأثیر دیجیتالی شدن بر حسابرسان مستقل و موسسات حسابرسی در ایران. فصلنامه پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای، 1(3): 150-176.
  8. واعظ، سیدعلی؛ قلمبر، محمدحسین؛ منتظرحجت، امیرحسین و عباسی مقدم، اشکان (1401). بررسی ‌تأثیر شوک‌های اقتصادی بر محیط گزارش‌گری مالی (کیفیت اطلاعات حسابداری)، نهمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، حسابداری و توسعه اقتصادی، نهمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، حسابداری و توسعه اقتصادی.
  9. Abbas, R.& Michael, K. (2023) Socio-Technical Theory: A review. In S. Papagiannidis (Ed), TheoryHub Book. Available at https://open.ncl.ac.uk / ISBN: 9781739604400
  10. Abbas, R., Pitt, J. & Michael, K. (2021). Socio-Technical Design for Public Interest Technology. IEEE Transactions on Technology and Society, 2 (2), 55-61
  11. Akbarighatar, P., Pappas, I., & Vassilakopoulou, P. (2023b). Practices for responsible AI: Findings from interviews with experts. In Proceedings of the American conference on information systems (AMCIS 2023. aisel.aisnet.org/amcis2023/sig_odis/4/.
  12. Appelbaum‌، D. A.‌، Kogan‌، A.‌، & Vasarhelyi‌، M. A. (2018). Analytical procedures in external auditing: A comprehensive literature survey and framework for external audit analytics. Journal of Accounting Literature‌، 40(1)‌، 83-101.
  13. Arab Mazar Yazdi‌، M. and Sepasi‌، S. (2019). Applications of artificial neural network in auditing. Journal of Auditing Knowledge‌، 10(2):39-58. (In Persian)
  14. Austin‌، A. A.‌، Carpenter‌، T. D.‌، Christ‌، M. H.‌، & Nielson‌، C. S. (2021). The data analytics journey: Interactions among auditors‌، managers‌، regulation‌، and technology. Contemporary Accounting Research‌، 38(3)‌، 1888-1924.

 

  1. Berente, N., Gu, B., Recker, J., & Santhanam, R. (2021). Managing artificial intelligence. MIS quarterly, 45(3), 1433–1450. https://doi.org/10.25300/MISQ/2021/16274
  2. Beath, C., Berente, N., Gallivan, M. J., & Lyytinen, K. (2013). Expanding the frontiers of information systems research: Introduction to the special issue. Journal of the Association for Information Systems, 14(4), 4. https://doi.org/10.17705/1jais.00330
  3. Bednar, P.M. & Welch, C. (2020). Socio-Technical Perspectives on Smart Working: Creating Meaningful and Sustainable Systems. Information Systems Frontiers, 22 (2), 281-298.
  4. Dolata, M., Feuerriegel, S., & Schwabe, G. (2022). A sociotechnical view of algorithmic fairness. Information Systems Journal, 32(4), 754–818. https://doi.org/10.1016/j. techfore.2020.120392
  5. Fischer, G. & Herrmann, T. (2011). Socio-Technical Systems. International Journal of Sociotechnology and Knowledge Development, 3 (1), 1-33.
  6. Fukas, P., Rebstadt, J., Remark, F., & Thomas, O. (2021). Developing an artificial intelligence maturity model for auditing. In Proceedings of the 29th European Conference on Information Systems (ECIS 2021) (p. 133). aisel.aisnet.org/ecis2021_rp/ 13.
  7. Gartner (2020). IT Glossary. http://www.gartner.com/itglossary/digitalization.
  8. International Data Corporation (2019). IDC forecasts revenues for big data and business analytics solutions will reach $189.1 billion this year with double-digit annual growth through 2022. April 4‌، 2019. https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS44998419
  9. Kapoor, K., Ziaee Bigdeli, A., Dwivedi, Y.K., Schroeder, A., Beltagui, A. & Baines, T. (2021). A socio-technical view of platform ecosystems: Systematic review and research agenda. Journal of Business Research, 128, 94-108.
  10. Krijger, J., Thuis, T., de Ruiter, M., Ligthart, E., & Broekman, I. (2022). The AI ethics maturity model: A holistic approach to advancing ethical data science in organizations. AI and Ethics, 1–13. https://doi.org/10.1007/s43681-022-00228-7
  11. Laila Dahabiyeh & Omar Mowafi, (2023). Challenges of using RPA in auditing: A socio‐technical systems approach, Intelligent Systems in Accounting, Finance and Management, John Wiley & Sons, Ltd., vol. 30(2), pages 76-86, April.
  12. Lee, A. S., Thomas, M., & Baskerville, R. L. (2015). Going back to basics in design science: From the information technology artifact to the information systems artifact. Information Systems Journal, 25(1), 5–21. https://doi.org/10.1007/s12599-020- 00676-7
  13. Lombardi‌، D.R‌، Bloch‌، R‌، Vasarhelyi‌، M.A. (2015). The current state and the future of the audit profession. Curr. Issues Audit. Am.  Account. Assoc.  9 (1)‌، 10–16.
  14. Meier‌، C. (2017). Managing digitalization: challenges and opportunities for business. Management 12 (2)‌، 111–113.
  15. Mohammadzadeh Salteh‌، H.‌، null‌، N.‌، & Taghizadeh‌، H. (2020). Identifying the Challenges of Financial Reporting Immunization in Iran. Financial Accounting Knowledge‌، 6(4)‌، 179-204. doi: 10.30479/jfak.2020.10017.2396
  16. Mumford, E. (2006). The story of socio-technical design: Reflections on its successes, failures and potential. Information Systems Journal, 16(4), 317–342. https://doi.org/ 10.1111/j.1365-2575.2006.00221.x
  17. Pitt, J., Dryzek, J. & Ober, J. (2020). Algorithmic Reflexive Governance for Socio-TechnoEcological Systems. IEEE Technology and Society Magazine, 39 (2), 52-59.
  18. Richins‌، G.‌، A. Stapleton‌، T. C. Stratopoulos‌، and C. Wong. 2017. Big Data analytics: Opportunity or threat for the accounting profession? Journal of Information Systems 31(3): 63-79.
  19. Richins‌، G.‌، Stapleton‌، A.‌، Stratopoulos‌، T.C.‌، Wong‌، C. (2017). Big data analytics: opportunity or threat for the accounting profession? J. Inf. Syst. 31 (3)‌، 63–79.
  20. Robertson, L.J., Abbas, R., Alici, G., Munoz, A. & Michael, K. (2019). Engineering-Based Design Methodology for Embedding Ethics in Autonomous Robots. Proceedings of the IEEE, 107 (3), 582-599.
  21. Ryan, S. D., Harrison, D. A., & Schkade, L. L. (2002). Information-technology investment decisions: When do costs and benefits in the social subsystem matter? Journal of Management Information Systems, 19(2), 85–127. https://doi.org/10.1080/ 07421222.2002.11045725
  22. Sarker, S., Chatterjee, S., Xiao, X., & Elbanna, A. (2019). The sociotechnical axis of cohesion for the IS discipline: Its historical legacy and its continued relevance. Mis Quarterly, 43(3), 695–720. aisel.aisnet.org/misq/vol43/iss3.
  23. Salijeni‌، G.‌، A. Samsonova-Taddei‌، and S. Turley. 2019. Big Data and changes in audit technology: Contemplating a research agenda. Accounting and Business Research 49 (1): 95-119.
  24. Tarafdar, M., Cooper, C. L., & Stich, J. F. (2019). The technostress trifecta-techno eustress, techno distress and design: Theoretical directions and an agenda for research. Information Systems Journal, 29(1), 6–42. https://doi.org/10.1111/ isj.12169
  25. Vassilakopoulou, P., Parmiggiani, E., Shollo, A., & Grisot, M. (2022). Responsible AI: Concepts, critical perspectives and an information systems research agenda. Scandinavian Journal of Information Systems, 34(2), 3. aisel.aisnet.org/sjis/vol34/ iss2/3/.
  26. Yablonsky, S. (2021). AI-driven platform enterprise maturity: From human led to machine governed. Kybernetes, 2753–2789. https://doi.org/10.1108/K-06-2020- 0384
  27. Zhang‌، J. H. (2018). Accounting comparability‌، audit effort‌، and audit outcomes. Contemporary Accounting Research‌، 35(1)‌، 245-276.
  28. Zimmer, M. P., Minkkinen, M., & M¨ antymaki, ¨ M. (2022). Responsible artificial intelligence systems critical considerations for business model design. Scandinavian Journal of Information Systems, 34(2), 4. aisel.aisnet.org/sjis/vol34/iss2/4/.
دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 شهریور 1405