دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

طراحی الگوی گزارشگری پایداری و اولویت‌بندی عوامل کلیدی مؤثر بر آن در نظام بانکی عراق: یک رویکرد آمیخته اکتشافی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
احمد فایز حاکم 1
امین رستمی 2
امین حاجیان نژاد 2
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 استادیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
10.22034/jmaak.2026.79421.4811
چکیده
با توجه به اهمیت روزافزون گزارشگری پایداری در سطح بین‌المللی و خلأ پژوهشی در نظام بانکی عراق، هدف اصلی این پژوهش، طراحی الگویی جامع و اولویت‌بندی عوامل کلیدی مؤثر بر گزارشگری پایداری در بانک‌های عراق است.
پژوهش حاضر از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و از نظر روش، یک تحقیق آمیخته با طرح اکتشافی متوالی است. در بخش کیفی، از نظریه‌ی داده‌بنیاد استفاده شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۸ خبره (مدیران بانک و اساتید دانشگاه) در سال ۱۴۰۴ جمع‌آوری و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. در بخش کمی، داده‌ها با پرسشنامه‌ای برگرفته از مؤلفه‌های کیفی و نظرخواهی از ۱۴۱ مدیر بانکی جمع‌آوری و با آزمون فریدمن اولویت‌بندی شدند.
مقوله‌ی مرکزی، توسعه‌ی گزارشگری پایداری در نظام بانکی عراق شناسایی شد که تحت تأثیر عوامل علّی (الزامات، مشوق‌ها، فشارهای محیطی، ویژگی‌های سیاسی و بین‌الملل)، عوامل زمینه‌ای (محیط حسابداری، مشوق‌های مالی، ویژگی‌های اقتصادی و محیط بانک) و عوامل مداخله‌گر (ویژگی‌های راهبری، ساختاری، عملکردی، رفتاری مدیران و رقابت) قرار دارد. راهبردهای کلیدی شامل تعیین نهاد مسئول، تدوین استانداردها، ایجاد کمیته، آموزش، کنترل داخلی و فناوری‌های نوین و پیامدهای آن شامل افزایش اعتماد اجتماعی، بهبود کیفیت زندگی کارکنان، حفظ محیط‌زیست، رشد بازار سرمایه و ارتقای کیفیت گزارشگری مالی است. نتایج کمی نشان داد که سه مؤلفه‌ی ویژگی‌های محیط بین‌الملل، الزامات محیطی و فشارهای محیطی بیشترین اولویت را دارند. الگوی پارادایمی ارائه‌شده، نقشه‌راهی برای سیاست‌گذاران و مدیران بانکی در جهت ارتقای شفافیت، مدیریت ریسک و جذب سرمایه‌گذاری بین‌المللی فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها
گزارشگری پایداری
گزارشگری اجتماعی
رویکرد آمیخته اکتشافی
نظریه‌ی داده‌بنیاد
نظام بانکی عراق

عنوان مقاله English

Designing a Sustainability Reporting Model and Prioritizing Its Key Influencing Factors in the Iraqi Banking System: An Exploratory Mixed-Methods Approach

نویسندگان English

Ahmed Fayez Hakim 1
Amin Rostami 2
Amin Hajiannejad 2
1 PhD Candidate, Department of Accounting, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Accounting, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده English

Given the growing importance of sustainability reporting at the international level and the existing research gap within the Iraqi banking system, the main objective of this study is to design a comprehensive model and prioritize the key factors influencing sustainability reporting in Iraqi banks.
This research is applied-fundamental in terms of purpose and employs a mixed-methods approach with an exploratory sequential design. In the qualitative phase, Grounded Theory was utilized. Data were collected through semi-structured interviews with 28 experts, including bank managers and university professors, during 2025. The data were analyzed through three stages of open, axial, and selective coding. In the quantitative phase, data were gathered via a questionnaire developed based on the qualitative findings and administered to 141 bank managers. The collected data were then prioritized using the Friedman test.
The central category was identified as "the development of sustainability reporting in the Iraqi banking system," which is influenced by causal factors (environmental requirements, incentives, pressures, political characteristics, and international characteristics), contextual factors (the country's accounting environment, financial incentives, economic characteristics, and the banking environment), and intervening factors (corporate governance characteristics, structural characteristics, functional characteristics, managerial behavioral characteristics, and industry competition). Key strategies include designating a responsible entity, formulating standards, establishing a specialized committee, providing training, implementing internal control systems, and utilizing modern technologies. The consequences encompass enhanced social trust, improved employee quality of life, environmental preservation, capital market growth, and improved financial reporting quality. The quantitative results revealed that the three components—international environmental characteristics, environmental requirements, and environmental pressures—possess the highest priority. The proposed paradigmatic model provides a roadmap for policymakers and bank managers to enhance transparency, manage risk, and attract international investment.

کلیدواژه‌ها English

Sustainability Reporting
Social Reporting
Exploratory Mixed-Methods Approach
Grounded Theory
Iraqi Banking System
  1. احمدزاده، یونس؛ مران جوری، مهدی؛ علیخانی ، رضیه و تقی پوریان گیلانی، یوسف. (1401). ارائه چارچوب گزارشگری پایداری مبتنی بر ایجاد توازن بین انتظارات ذی‌نفعان و ظرفیت‌های شرکت. پژوهش­های حسابداری مالی و حسابرسی. (56)14، 161-190.
  2. احمدی، شیما؛ رحمانیف، علی؛ حسینیف، سید علی و همایون، سعید. (1401). چارچوب شناسایی مؤلفه­های با اهمیت پایداری در صنعت بورس با استفاده از رویکرد تحلیل سلسله‌مراتبی فازی.  پژوهش­های حسابداری مالی، (72)14، 62-27.
  3. پورخانی ذاکله بری، مظفر؛ جهانشاد، آزیتا و حیدرپور، فرزانه. (1399). ارائه الگویی برای افشاء اطلاعات پایداری شرکتی و ارزیابی اثرعوامل مرتبط با تئوری علامت‌دهی و ذینفعان بر گزارشگری این اطلاعات. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. ۵ (۱۰) :۳۸۵-۴۲۱.
  4. حسینی، محمد رضا؛ حسن پور، شیوا؛ تمیمی، محمد و جنت مکان، حسین. (1405). شناسایی مولفه‌های حسابداری زیست محیطی با تاکید بر مدیریت پسماند. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 15(59), 285-301.
  5. خلیلی، یاسمن و کبیری، محمدتقی. (۱۴۰۳). تحلیلی بر نقش گزارشگری پایداری در سیاست‌های تأمین مالی بدهی شرکت‌ها. فصلنامه دانش مالی تحلیل اوراق بهادار، ۱۷(63)، ۱۴۳-۱۵۴.
  6. طاهری، منصور؛ کردستانی، غلامرضا؛ عزیز محمدلو، حمید و عباسعلی دریائی (1405).  بررسی تطبیقی افشا در گزارشگری پایداری در صنعت نفت و گاز، نشریه دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 15(57)، 121-142.
  7. عبدی، مصطفی؛ کردستانی، غلامرضا و رضازاده، جواد. (۱۳۹۸). طراحی الگوی منسجم گزارشگری پایداری شرکت‌ها. پژوهش‌های حسابداری مالی، ۱۱(4)، ۲۳-۴۴.
  8. علی محمدی، پروانه؛ یوسفی امین، زهرا و سیده عاطفه حسینی. (1402). تبیین الگوی گزارشگری مسئولیت اجتماعی در ایران با استفاده از روش نظریه بنیاد، نشریه حسابداری ارزشی و رفتاری، 8 (15)، 249-296.
  9. کاشانی پور، محمد؛ فتحی، محمدرضا؛ فرجی، امید و رحمانی، محمد. (1399). آینده پژوهی گزارشگری پایداری با به کارگیری رویکرد سناریونویسی. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. ۵ (۱۰) :۶۹-۱۰۱
  10. گیوکی، اکبر؛ گرکز، منصور؛ صفری گرایلی، مهدی و معطوفی، علیرضا. (۱۴۰۲). تدوین و تبیین الگوی عوامل مؤثر بر گزارشگری یکپارچه. پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، ۱۵(58)، ۲۳۷-۲۷۰.
  11. مجذوب، صابر؛ نجفی مقدم، علی و حمیدیان، محسن. (1404). شناسایی مولفه های امتیازدهی جهت بهبود کیفیت گزارشگری یکپارچه با رویکرد زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت. 16(64)، 375-392.
  12. محمدی، احمد؛ محقق، عارفه؛ خسروانی، آرزو و مرتضایی، علیرضا. (1404). ارائه مدل حسابداری سبز در مکانیزم‌‌های مالی صنعت ساختمان جهت پیشبرد ساختمان سبز. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت. 16(64). 203-221.
  13. نورالدین، مصطفی (1404). طراحی مدل تفسیری ساختاری مولفه های گزارشگری مالی اطلاعات زیست محیطی در ایران، نشریه دانش حسابرسی، 25(1)، 265-289.

 

  1. Abdi, M., Kordestani, G., & Rezazadeh, J. (2019). Designing a comprehensive model of companies' sustainability reporting. Financial Accounting Research, 11(4), 23-44. (in persian)
  2. Ahmadi, S., Rahmani, A., Hosseini, S. A. and Homayoun, S. (2022). A Framework for Identifying Material sustainability Criteria in the Exchange Industry Using Fuzzy AHP Method. Financial Accounting Research, 14(2), 27-62. (in persian)
  3. Ahmadzade, Y., Maranjory, M., ALIKHANI, R., & Taghipouryan, Y. (2023). Providing a Sustainability Reporting Framework based on Balancing Stakeholder Expectations and Company Capacity. Financial accounting and auditing research, 14(56 ), 161-189. (in persian)
  4. AliMohammadi, P., Amin, Z. Y., & Hosseini, S. A. (2023). Explanation the Model of Social Responsibility Reporting in Iran Using the Grounded Theory Method. journal of Value & Behavioral Accounting, 8(15), 249-296. (in persian)
  5. Anderson, D. R., & Anderson, K. E. (2009). Sustainability risk management. Risk Management and Insurance Review, 12(1), 25-38.
  6. Arora, P., & Sharma, S. (2022). ESG reporting: A new paradigm for corporate disclosure. Journal of Corporate Finance, 45(3), 112-128.
  7. Aulia, A., Febriyanti, F., & Umi, L. P. (2023). Trend analysis of ESG disclosure on green finance performance in Indonesia, Malaysia & Singapore exchanges. Jurnal Akuntansi: Kajian Ilmiah Akuntansi, 10(1), 79-98.
  8. Baker, E. D., Boulton, T. J., Braga-Alves, M. V., & Morey, M. R. (2021). ESG government risk and international IPO underpricing. Journal of Corporate Finance, 67, 101913.
  9. Bernardi, C., & Stark, A. W. (2018). Environmental, social and governance disclosure, integrated reporting, and the accuracy of analyst forecasts. The British Accounting Review, 50(1), 16-31.
  10. Bhattacharya, A., & Bhattacharya, S. (2023). Integrating ESG pillars for business model innovation in the biopharmaceutical industry. Australasian Accounting, Business and Finance Journal, 17(1), 127-150.
  11. Boze, S., et al. (2017). Stakeholder theory and corporate sustainability. Journal of Business Ethics, 145(3), 521-536.
  12. Bushee, B. J. (2021). Financial reporting and banking stability in emerging markets. Journal of Banking & Finance, 125, 106-118.
  13. Cek, K., & Eyupoglu, S. (2020). Does environmental, social and governance performance influence economic performance? Journal of Business Economics and Management, 21(5), 1165-1184.
  14. Ching, H. Y., et al. (2017). Signaling theory and sustainability reporting. Journal of Cleaner Production, 142, 2345-2356.
  15. Creswell, J. W. (2012). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage Publications.
  16. DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147-160.
  17. Drempetic, S., Klein, C., & Zwergel, B. (2020). The influence of firm size on the ESG score: Corporate sustainability ratings under review. Journal of Business Ethics, 167, 333-360.
  18. Givaki, A., Gargaz, M., Safari Geraili, M., & Matoufi, A. (2023). Development and explanation of the model of effective factors in integrated reporting. Financial Accounting and Auditing Research, 15(58), 237-270. (in persian)
  19. Godker, K., & Mertins, L. (2018). CSR disclosure and investor behavior: A proposed framework and research agenda. Behavioral Research in Accounting, 30(2), 34-53.
  20. Gros, M., & Koch, S. (2017). Internal audit function quality and financial reporting: Results of a survey on German listed companies. Journal of Management & Governance, 21(2), 291-329.
  21. Hahn, R., & Kuhnen, M. (2013). Determinants of sustainability reporting: A review of results, trends, theory, and opportunities in an expanding field of research. Journal of Cleaner Production, 59, 5-21.
  22. Hamed, A., et al. (2020). Transparency and accountability in corporate reporting. Journal of Accounting and Public Policy, 39(4), 106-124.
  23. Heidarpoor, F. (2021). Providing a model for exposing corporate sustainability and evaluating the effect of factors related to signaling theory and stakeholders on reporting of this information. journal of Value & Behavioral Accounting, 5(10), 385-421. (in persian)
  24. Hossini, M. R., Hassanpour, S., Tamimi, M., & Jannatmakan, H. (2026). Identifying environmental accounting components with emphasis on waste management. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 15(59), 285–301. (in persian)
  25. Jensen, J. C., & Berg, N. (2012). Information asymmetry and corporate disclosure. Journal of Accounting and Economics, 54(2-3), 145-165.
  26. Karaman, A. S., Kilic, M., & Uyar, A. (2020). Green logistics performance and sustainability reporting practices of the logistics sector: The moderating effect of corporate governance. Journal of Cleaner Production, 258, 120718.
  27. Kashanipour, M., Fathi, M. R., Faraji, O., & Rahmani, M. (2021). Sustainability reporting future study using scenario planning approach. Journal of Value and Behavioral Accounting, 5(10), 69-101. (in persian)
  28. Khalili, Y., & Kabiri, M. T. (2024). An analysis of the role of sustainability reporting in corporate debt financing policies. Financial Knowledge of Securities Analysis, 17(63), 143-154. (in persian)
  29. Li, J., & Wu, D. (2020). Do corporate social responsibility engagements lead to real environmental, social, and governance impact? Management Science, 66(6), 2564-2588.
  30. Liang, H., & Renneboog, L. (2020). Corporate social responsibility and sustainable finance: A review of the literature. European Corporate Governance Institute – Finance Working Paper No. 701/2020.
  31. Majzoob, S., Najafi Moghadam, A., & Hamidian, M. (2026). Identifying the scoring components to improve the quality of integrated reporting with an environmental, social and governance approach. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 16(64), 375–392.
  32. Mamo, W. B., Feyisa, H. L., & Yitayaw, M. K. (2021). Financial performance of commercial banks in the emerging markets. Corporate Governance and Organizational Behavior Review, 5(2), 244-257.
  33. Mathews, M. R. (1995). Social and environmental accounting: A practical demonstration of ethical concern? Journal of Business Ethics, 14, 663-671.
  34. Mitra, S. (2019). Banking sector reforms in post-conflict economies. Economic Development Quarterly, 33(4), 289-302.
  35. Mohammadi, A., Mohaghegh, A., Khosravani, A., & Mortezaei, A. (2026). Presenting the green accounting model in the financial mechanisms of the construction industry to promote green building. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 16(64), 203–221.
  36. Muneer, S., Singh, A., Choudhary, M. H., Alshammari, A. S., & Butt, N. A. (2025). Does environmental disclosure and corporate governance ensure the financial sustainability of Islamic banks? Administrative Sciences, 15(2), 54.
  37. Needles, B. E., et al. (2016). Stakeholder expectations and corporate sustainability. International Journal of Accounting, 51(2), 185-203.
  38. Nooreddin, M. (2025). Designing Structural-Interpretative Model of Financial Reporting Pattern of Environmental Information in Iran. audit knowledge; 25 (98), 265-289. (in persian)
  39. Pavlopoulos, A., Magnis, C., & Iatridis, G. (2020). Integrated reporting: An accounting disclosure tool for substantial financial reporting and its effects on a firm's market valuation. Research in International Business and Finance, 49(C), 13-40.
  40. Pistoni, A., Songini, L., & Bavagnoli, F. (2018). Integrated reporting quality: An empirical analysis. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 25(4), 489-507.
  41. Qian, W. Hörisch, J. and S. Schaltegger (2018), Environmental Management Accounting and Its Effects on Carbon Management and Disclosure Quality, Journal of Cleaner Production, Vol.174, PP. 1608-1619.
  42. Rajesh, R. (2020). Exploring the sustainability performances of firms using environmental, social, and governance scores. Journal of Cleaner Production, 247, 119600.
  43. Rezaee, Z. (2017). Corporate sustainability: Theoretical and integrated strategic imperative and pragmatic approach. The Journal of Business Inquiry, 16(1 Spec.), 60-87.
  44. Rouhani, S., & Hedayat, M. (2020). Legitimacy theory and corporate reporting. Journal of Corporate Accounting & Finance, 31(3), 45-58.
  45. Rowbottom, N. and J. Locke. (2015), The Emergence of IR, Accounting and Business Research, 46(1), PP. 83-115
  46. Sarangi, G. K. (2021). Resurgence of ESG investments in India: Toward a sustainable economy. ADBI Working Paper No. 1284.
  47. Soeprajitno, R., et al. (2024). Sustainable performance and real earnings management. Accounting and Finance, 64(2), 201-228.
  48. Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Sage Publications.
  49. Strauss, A., & Corbin, J. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (3rd ed.). Sage Publications.
  50. Taheri, M., Kordestani, G., Azizmohammadlou, H., & Daryaei, A. A. (2024). Comparative study of disclosure in oil and gas industry sustainability reporting. Journal of management accounting and auditing knowledge, 15(57), 121-142. (in persian)
  51. Taj, S. (2016). Signaling theory and corporate disclosure. Journal of Management Studies, 53(7), 1190-1213.
دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 مرداد 1405