دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

طراحی الگوی ریسک مالی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران با رویکرد نظریه داده‌بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سمیه حاجی حسین عطار 1
خسرو مرادی 2
آرتین بیطاری 3
1 گروه حسابداری، واحد بین الملل کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران
2 گروه حسابداری ، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی ، قشم، ایران،
3 گروه حسابداری، واحد شهرقدس، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران
10.22034/jmaak.2026.79045.4693
چکیده
هدف از پژوهش حاضر، طراحی الگوی ریسک مالی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از رویکرد نظریه داده‌بنیاد است. با توجه به پیچیدگی ساختارهای مالی و تغییرپذیری عوامل اقتصادی در ایران، شناسایی ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های مؤثر بر ریسک مالی شرکت‌ها برای تصمیم‌گیری مدیران و سرمایه‌گذاران ضروری است. پژوهش حاضر از نوع کیفی و مبتنی بر راهبرد گراندد تئوری (Grounded Theory) است. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته با ۲۰ خبره حوزه مالی، حسابداری و مدیریت ریسک شامل اعضای هیئت علمی، مدیران مالی و حسابرسان استخراج شد. داده‌ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید و در نهایت، الگوی نهایی ریسک مالی شرکت‌ها تدوین شد. نتایج نشان داد که ریسک مالی شرکت‌ها تحت تأثیر عوامل درونی (ساختار سرمایه، نقدینگی، ترکیب دارایی‌ها، کیفیت سود و اهرم مالی) و عوامل بیرونی (نوسانات اقتصادی، تورم، تحریم‌ها، سیاست‌های ارزی و نرخ بهره) قرار دارد. همچنین یافته‌ها بیانگر نقش کلیدی مکانیزم‌های حاکمیت شرکتی و شفافیت گزارشگری مالی در کنترل ریسک‌های مالی است. مدل نهایی پژوهش، با تأیید خبرگان و بازبینی مکرر، نشان داد که بهبود نظام گزارشگری مالی و ارتقای شفافیت می‌تواند به کاهش ریسک و افزایش پایداری مالی شرکت‌ها کمک کند.
کلیدواژه‌ها
ریسک مالی
نظریه داده‌بنیاد
حاکمیت شرکتی
گزارشگری مالی
بورس اوراق بهادار تهران

عنوان مقاله English

Designing a Financial Risk Model for Companies Listed on the Tehran Stock Exchange Using a Data-Based Theory Approach

نویسندگان English

somayeh hajihosseinattar 1
Khosro Moradi 2
Artin Beytari 3
1 1- Department of Accounting, Ki.C, Islamic Azad University, Kish, Iran
2 2- Department of Accounting, Qe.C, Islamic Azad University, Qeshm, Iran
3 3- Department of Accounting, Sh.Q, Islamic Azad University, Tehran , Iran
چکیده English

The aim of the present study is to design a financial risk model for companies listed on the Tehran Stock Exchange using a data-based theory approach. Given the complexity of financial structures and the variability of economic factors in Iran, identifying the dimensions, components and indicators affecting companies' financial risk is essential for managers' and investors' decision-making. The present study is qualitative and based on the Grounded Theory strategy. Data were extracted through semi-structured interviews with 20 experts in the fields of finance, accounting, and risk management, including faculty members, financial managers, and auditors. The data were analyzed through three stages of open, axial, and selective coding, and finally, the final model of companies' financial risk was developed. The results showed that the financial risk of companies is affected by internal factors (capital structure, liquidity, asset mix, profit quality and financial leverage) and external factors (economic fluctuations, inflation, sanctions, exchange rate policies and interest rates). The findings also indicate the key role of corporate governance mechanisms and financial reporting transparency in controlling financial risks. The final research model, with the approval of experts and repeated revision, showed that improving the financial reporting system and promoting transparency can help reduce risk and increase the financial stability of companies.

  1. احمدی فارسانی، ف.، آبرود، ع.، و درخشان، ع. (۱۴۰۴). تأثیر عملکرد پایداری بر رابطه میان مدیریت ریسک سازمانی و ریسک مالی شرکت‌ها. مجله قضاوت و تصمیم‌گیری در حسابداری، ۱۴(۴)، ۹۸–۷۳.
  2. ایزدی نیا، ناصر، و علینقیان، نسرین. (1389). بررسی رابطه خطای پیش بینی سود و ریسک مالی و تجاری در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. تحقیقات حسابداری و حسابرسی (تحقیقات حسابداری)، 2(7)، 72-85.
  3. باقری، مرضیه و لطفعلیان، مهدی، (1403)،بررسی تاثیر ریسک مالی و عملیاتی بر کیفیت حسابرسی در شرکتهای پذیرفته شده بورس اوراق بهادار تهران،هفتمین کنفرانس بین المللی ایده های نوین در مدیریت، اقتصاد، حسابداری و بانکداری،
  4. پاک مرام, عسگر, لطفی, بهرام. (1395). ارتباط حاکمیت شرکتی با عملکرد مالی و ریسک شرکت‌‌های بیمۀ پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. پژوهشنامه بیمه, 5(4), 251-265.
  5. پهلوان,ساره , نجفی مقدم,علی , امام وردی,قدرت اله و دارابی,رویا . (1401). بررسی تاثیر ریسک های مالی، اقتصادی سیاسی و بین الملل بر شاخص بورس اوراق بهادرا تهران با استفاده از روش ARDL. دانش سرمایه‌گذاری, 11(41), 303-332.
  6. تفتیان, اکرم, بذرافشان پور, رقیه. (1402). ریسک مالی شرکت و احساس ریسک در گزارش‌های سالانه: شواهدی از شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس‌ اوراق بهادار تهران با استفاده از رویکرد ایستا و پویا. مدیریت دارایی و تامین مالی ، 1(11) ، 142-121.
  7. تنانی ، م ( 1388) ، پیاده ساز فرایند مدیریت ریسک بنگاه ، حسابدار ، 7 ( 62- 67 ) .
  8. توکلی, سامان, آشتاب, علی. (1400). شناسایی عوامل مؤثر بر ریسک مالی شرکت‌ها با رویکرد معادلات ساختاری. مدیریت دارایی و تامین مالی، 9(2) ، 98-77 .
  9. توکلی, سامان, آشتاب, علی. (1402). مقایسه کارایی مدل‌های یادگیری ماشین و مدل های آماری در پیش بینی ریسک مالی. راهبرد مدیریت مالی, 11(1), 53-76.
  10. حکمت, هانیه, کشاورز میرزامحمدی, فرنوش. (1402). ارزیابی سودآوری، مسئولیت اجتماعی و ریسک مالی در صنعت سبدگردانی ایران. تحقیقات مالی ، 25(2) ، 342-321.
  11. جلیلوند, ابوالحسن , رستمی نوروزآباد, مجتبی , عسکری فیروزجایی, احسان و رحمانیانی, میلاد . (1398). پیاده‏ سازی مدیریت ریسک سازمانی؛ شناسایی، تحلیل و ارزیابی مورد مطالعه: نهاد مالی فعال در بازار سرمایۀ ایران. مدیریت دارایی و تامین مالی, 7(2), 1-24.
  12. دارابی، رویا، سرایی، سمیرا، و تقوی، فاطمه. (1400). تاثیر عدم اطمینان سیاست اقتصادی با استفاده از معیارهای ریسک مالی و ریسک اقتصادی بر ریسک سقوط سهام. مطالعات حسابداری و حسابرسی، 10(40)، 47-62.
  13. رهدار، محبعلی و بخشی، فریبا،1403،شناسایی عوامل موثر بر ریسک مالی شرکتهای دارویی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار،دهمین کنفرانس بین المللی مهندسی صنایع و سیستم­ ها،مشهد،https://civilica.com/doc/2119497
  14. کاردان، بهزاد، صالحی، مهدی، و کلاته، حسین. (1395). رابطه بین اظهارنظر حسابرس, اقلام تعهدی اختیاری و ریسک مالی. پژوهش های حسابداری مالی و حسابرسی (پژوهشنامه حسابداری مالی و حسابرسی)، 8(31)، 111-125.
  15. کشاورز, هادی, رضایی, محمد. (1400). اثر ریسک اقتصادی، مالی و سیاسی بر ریسک و بازده بورس اوراق بهادار تهران. اقتصاد پولی مالی, 28(پاییز و زمستان 1400), 127-152.
  16. کشاورز, هادی, حسین زاده, رمضان, قرنجیک, معصومه. (1401). تاثیر ریسک سیاسی، مالی و اقتصادی بر رشد اقتصادی: شواهدی از اقتصادی ایران. فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی, 11(42), 85-108.
  17. محرابی، لیلا. (1389). مدیریت ریسک در نظام بانکداری بدون ربا با تاکید بر ریسک اعتباری. تازه های اقتصاد، -(130)، 70-77.
  18. مرادی, محمد, سپهوندی, سعیده. (1394). تاثیر استراتژی‌های رقابتی بر پایداری عملکرد مالی و ریسک. نشریه پژوهش های حسابداری مالی, 7(3), 90-75.
  19. مصلی م., مقدم ف. (1399). بررسی تاثیر اهرم مالی بر ریسک و بازده سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری, 4(12), 32-42
  20. میربزرگی، سیدپوریا، همت فر، محمود، و جنانی، محمدحسن. (1401). تبیین الگوی مناسب قدرت ریسک پذیری سرمایه گذاران بر اساس ویژگی های شخصیتی. پژوهش های حسابداری مالی و حسابرسی (پژوهشنامه حسابداری مالی و حسابرسی)، 14(53 )، 135-161.  
  21. میرآئیز,سید مهدی,وقفی,سید حسام. (1401) ، .بررسی رابطه ویژگی‌های مدیرعامل و ترکیب تعاملی آنها با نوسان ریسک مالی،مطالعات مدیریت و توسعه پایدار، 1 (2) ، 45-63.
  22. موسویان، سیدعباس، و شیرمردی احمدآباد، حسین. (1394). اوراق سلف موازی در تامین مالی صنعت خودرو. بورس اوراق بهادار، 8(30)، 25-52.
  23. نصیرزاده, فرزانه, صالحی, مهدی, بیگی, بهزاد. (1394). ویژگی‌های ساختاری و فرایندی هیأت مدیره و ریسک مالی: تغییر در نقدینگی- تغییر در بحران مالی. مجله دانش حسابداری  ، 6 (22) ، 105-81.

 

  1. Ahmed, Z., Ahmad, M., Alvarado, R., Sinha, A., Shah, M. I., & Abbas, S. (2022). Towards environmental sustainability: Do financial risk and external conflicts matter?. Journal of Cleaner Production, 371, 133721.
  2. Allayannis, G., Brown, G. W., & Klapper, L. F. (2003). Capital structure and financial risk: Evidence from foreign debt use in East Asia. The Journal of Finance, 58(6), 2667-2710.
  3. Alexander, C. (2005). The present and future of financial risk management. Journal of Financial Econometrics, 3(1), 3-25.
  4. Alzayed, N., Eskandari, R., Eshraghi, A., & Yazdifar, H. (2024). Revisiting corporate governance and financial risk‐taking. International Journal of Finance & Economics, 29(4), 4787-4812.
  5. Aven, T. (2012). The risk concept—historical and recent development trends. Reliability Engineering & System Safety, 99, 33-44.
  6. Ayton, J., Krasnikova, N., & Malki, I. (2022). Corporate social performance and financial risk: Further empirical evidence using higher frequency data. International Review of Financial Analysis, 80, 102030.
  7. Beaver, W., Kettler, P., & Scholes, M. (1970). The association between market determined and accounting determined risk measures. The Accounting Review, 45(4), 654-682.
  8. Boubakri, N., Cosset, J. C., & Saffar, W. (2013). The role of state and foreign owners in corporate risk-taking: Evidence from privatization. Journal of financial economics, 108(3), 641-658.
  9. Callahan, C., & Soileau, J. (2017). Does enterprise risk management enhance operating performance?. Advances in accounting, 37, 122-139.
  10. Chong, L. L., Ong, H. B., & Tan, S. H. (2018). Corporate risk-taking and performance in Malaysia: the effect of board composition, political connections and sustainability practices. Corporate Governance: The international journal of business in society, 18(4), 635-654.
  11. Doumpos, M., Zanakis, S. H., & Zopounidis, C. (2001). Multicriteria preference disaggregation for classification problems with an application to global investing risk. Decision Sciences, 32(2), 333-386.
  12. Durst, S. (2012). Innovation and intellectual capital (risk) management in small and medium-sized enterprises. International Journal of Transitions and Innovation Systems, 2(3-4), 233-246.
  13. Erb, C. B., Harvey, C. R., & Viskanta, T. E. (1996). Political risk, economic risk, and financial risk. Financial Analysts Journal, 52(6), 29-46.
  14. Farrelly, G. E., Ferris, K. R., & Reichenstein, W. R. (1985). Perceived risk, market risk, and accounting determined risk measures. Accounting Review, 2(60), 278-288.
  15. Ghadge, A., Jena, S. K., Kamble, S., Misra, D., & Tiwari, M. K. (2021). Impact of financial risk on supply chains: a manufacturer-supplier relational perspective. International Journal of Production Research, 59(23), 7090-7105.
  16. Hsu, C., Ma, Z., Wu, L., & Zhou, K. (2020). The effect of stock liquidity on corporate risk-taking. Journal of Accounting, Auditing & Finance, 35(4), 748-776.
  17. Hutchinson, M., Seamer, M., & Chapple, L. E. (2015). Institutional investors, risk/performance and corporate governance. The International Journal of Accounting, 50(1), 31-52.
  18. Hopkin, P. (2018). Fundamentals of risk management: understanding, evaluating and implementing effective risk management. Kogan Page Publishers.
  19. Hsu, F. J., & Chen, Y. C. (2015). Is a firm’s financial risk associated with corporate social responsibility?. Management decision, 53(9), 2175-2199.
  20. Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (2019). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. In Corporate governance (pp. 77-132). Gower.
  21. Jeon, B. N., Han, K. S., & Lee, M. J. (2006). Determining factors for the adoption of e-business: the case of SMEs in Korea. Applied Economics, 38(16), 1905-1916.
  22. Khan, S. N., & Ali, E. I. E. (2017). The moderating role of intellectual capital between enterprise risk management and firm performance: A conceptual review. American Journal of Social Sciences and Humanities, 2(1), 9-15.
  23. Koçiu, L., Mano, R., & Hysi, A. (2015). Financial Risk Assessment of Albanian SMEs with the help of Financial Ratio (A case study-SME-s in Gjirokasra region). Journal of Regional & Socio-Economic Issues, 5(1).
  24. Kongsilp, W., & Mateus, C. (2017). Volatility risk and stock return predictability on global financial crises. China Finance Review International, 7(1), 33-66.
  25. Laeven, L., & Levine, R. (2009). Bank governance, regulation and risk taking. Journal of financial economics, 93(2), 259-275.
  26. Markowitz, H. (1952). The utility of wealth. Journal of political Economy, 60(2), 151-158.
  27. Mashayekhi, B., & Bazaz, M. S. (2008). Corporate governance and firm performance in Iran. Journal of Contemporary Accounting & Economics, 4(2), 156-172.
  28. McNulty, T., Florackis, C., & Ormrod, P. (2013). Boards of directors and financial risk during the credit crisis. Corporate Governance: An International Review, 21(1), 58-78.
  29. Mohaghar, A., Jafarnejad, A., Modares Yazdi, M., & Sadeghi Moghadam, M. R. (2013). The Comprehensive Modeling of Informational Coordination in Supply Chain of Automotive Industry by Meta-synthesis Method. Journal of Information Technology Management, 5(4), 161-194.
  30. Nguyen, T. N. D., Ha, T. C., Nguyen, M. C., & Bui, T. T. L. (2021, December). Impact of Financial Risk on Business Efficiency Listed on The Stock Market in Vietnam. In ICRMAT (pp. 243-247).
  31. Nobre, L. H. N., Grable, J. E., Silva, W. V. D., & Nobre, F. C. (2018). Managerial risk taking: a conceptual model for business use. Management Decision, 56(11), 2487-2501.
  32. Oikonomou, I., Brooks, C., & Pavelin, S. (2012). The impact of corporate social performance on financial risk and utility: A longitudinal analysis. Financial management, 41(2), 483-515.
  33. Onali, E. (2014). Moral hazard, dividends, and risk in banks. Journal of Business Finance & Accounting, 41(1-2), 128-155.
  34. Roy, K., & Bandopadhyay, K. (2022). Financial risk and firm value: is there any trade-off in the Indian context?. Rajagiri Management Journal, 16(3), 226-238.
  35. Peng, Y., Wang, G., Kou, G., & Shi, Y. (2011). An empirical study of classification algorithm evaluation for financial risk prediction. Applied Soft Computing, 11(2), 2906-2915.
  36. Pirson, M., & Turnbull, S. (2011). Corporate governance, risk management, and the financial crisis: An information processing view. Corporate Governance: An International Review, 19(5), 459-470.
  37. Rong, L., Tunio, F. H., Guo, Q., Nabi, A. A., & Talreja, K. (2025). Impacts of financial risk and economic crime on corporate social responsibility in Chinese firms. Cogent Economics & Finance, 13(1), 2485393.
  38. Shakil, M. H. (2021). Environmental, social and governance performance and financial risk: Moderating role of ESG controversies and board gender diversity. Resources Policy, 72, 102144.
  39. Shao, H., Wang, D., & Zhou, B. (2024). Economic policy uncertainty on stock market risk contagion: a network-based approach. Frontiers in Physics, 11, 1094659.
  40. Singh, K. (2024). Social performance, financial risk and financial performance in microfinance institutions. International Journal of Bank Marketing, 42(4), 768-793.
  41. Suttipun, M. (2023). ESG performance and corporate financial risk of the alternative capital market in Thailand. Cogent Business & Management, 10(1), 2168290.
  42. Taylor, G., Tower, G., & Neilson, J. (2010). Corporate communication of financial risk. Accounting & Finance, 50(2), 417-446.
  43. Tee, C. M., Pak, M. S., Lee, M. Y., & Majid, A. (2021). CEO generational differences, risk taking and political connections: Evidence from Malaysian firms. Journal of Behavioral and Experimental Finance, 31, 100518.
  44. Wen, J., Zhao, X., Fu, Q., & Chang, C. P. (2023). The impact of financial risk on green innovation: Global evidence. Pacific-Basin Finance Journal, 77, 101896.
  45. Wright, P., Ferris, S. P., Sarin, A., & Awasthi, V. (1996). Impact of corporate insider, blockholder, and institutional equity ownership on firm risk taking. Academy of Management journal, 39(2), 441-458.
  46. Xing, X., & Yan, S. (2019). Accounting information quality and systematic risk. Review of Quantitative Finance and Accounting, 52(1), 85-103.
  47. Xu, Q. (2023). The Impact of Financial Risk Management Strategies on Firm Market Competitiveness. Academic Journal of Business & Management, 5(20), 43-47.