دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

ارائه الگویی جهت شناسایی عوامل موثر برکیفیت حسابرسی مالیاتی جهت کاهش فرار مالیاتی در شرکتهای کوچک و متوسط

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
غلامحسین اموزگاری 1
حمیدرضا شماخی 2
نقی فاضلی 3
1 دانشجوی دکتری حسابداری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران
2 استادیار گروه حسابداری، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران
3 استادیار، گروه حسابداری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
10.22034/jmaak.2026.24434
چکیده
فرار مالیاتی یکی از چالش‌های اصلی نظام‌های مالیاتی، به‌ویژه در شرکت‌های کوچک و متوسط (SMEs) است که با استفاده از روش‌های غیرقانونی (فرار مالیاتی) یا قانونی (اجتناب مالیاتی)، سهم این شرکت‌ها در درآمدهای مالیاتی را کاهش می‌دهد. این پژوهش با هدف ارائه الگویی برای شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت حسابرسی مالیاتی جهت کاهش فرار مالیاتی در SMEs، با رویکرد کمی انجام شد. پرسشنامه‌ای استاندارد بین 360 نفر از مدیران، حسابرسان، متخصصان مالی، و مسئولان مالیاتی شرکت‌های کوچک و متوسط (انتخاب‌شده با نمونه‌گیری در دسترس) در سال‌های 1403 و 1404 توزیع شد. داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS) در نرم‌افزار SmartPLS تحلیل شدند. اگرچه مدل معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS) به بررسی روابط بین ابعاد (مانند عوامل سازمانی و راهکارهای ارتقای کیفیت حسابرسی) و کیفیت حسابرسی مالیاتی پرداخت، برخی متغیرهای مداخله‌گر احتمالی مانند تغییرات ناگهانی در قوانین مالیاتی، سطح فساد اداری، یا تحولات اقتصادی (مانند تورم بالا در ایران) به‌طور کامل کنترل نشدند. این محدودیت می‌تواند دقت ضرایب مسیر (مانند 0.897 برای رابطه کیفیت حسابرسی مالیاتی با کاهش فرار مالیاتی) را تحت تأثیر قرار دهد.نتایج نشان داد که کیفیت حسابرسی مالیاتی رابطه منفی معناداری با فرار مالیاتی دارد. یافته‌ها برای سیاست‌گذاران، حسابرسان و مدیران شرکت‌های کوچک و متوسط ارزشمند بوده و مبنایی برای تحقیقات آینده فراهم می‌کند.
کلیدواژه‌ها
کیفیت حسابرسی مالیاتی
فرار مالیاتی
شرکت‌های کوچک و متوسط

عنوان مقاله English

Providing a model to identify factors affecting the quality of tax audits to reduce tax evasion in small and medium-sized companies

نویسندگان English

Gholamhossein Amozegari 1
Hamid Reza Shammakhi 2
Naqi Fazeli 3
1 PhD student in Accounting, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Accounting, Islamshahr Branch, Islamic Azad University, Islamshahr, Iran
3 Assistant Professor, Department of Accounting, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran
چکیده English

Tax evasion is one of the main challenges of tax systems, especially in small and medium-sized enterprises (SMEs), which reduce the share of these companies in tax revenues by using illegal (tax evasion) or legal (tax avoidance) methods. This study was conducted with a quantitative approach with the aim of providing a model to identify factors affecting the quality of tax audits to reduce tax evasion in SMEs. A standard questionnaire was distributed among 360 managers, auditors, financial specialists, and tax officials of small and medium-sized enterprises (selected by convenience sampling) in 1403 and 1404. The data were analyzed using structural equation modeling (PLS) in SmartPLS software. Although the structural equation model with partial least squares (PLS) approach examined the relationships between dimensions (such as organizational factors and audit quality improvement strategies) and tax audit quality, some potential confounding variables such as sudden changes in tax laws, the level of administrative corruption, or economic developments (such as high inflation in Iran) were not fully controlled. This limitation could affect the accuracy of the path coefficients (such as 0.897 for the relationship between tax audit quality and tax evasion reduction). The results showed that tax audit quality has a significant negative relationship with tax evasion. The findings are valuable for policymakers, auditors, and managers of small and medium-sized enterprises and provide a basis for future research.

1.  آصفی، سعید. (۱۴۰۰). شناسایی و رتبه بندی عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی در صنایع شرکتهای کوچک و متوسط (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور مرکز شاهین شهر.
2.  ‏‫ابیضی، عیسی؛ اقدم مزرعه، یعقوب؛ نونهال نهر، علی اکبر؛ و محمدزاده سالطه، حیدر. (۱۴۰۰). تدوین الگوی جامع کیفیت حسابرسی مالیاتی در ایران با استفاده از رویکرد زمینه بنیان. دانش حسابرسی، 83(21)، 105-131.
3.  ‏‫امانی، جواد؛ خضری آذر، هیمن؛ و محمودی، حجت. (۱۳۹۱). معرفی مدل یابی معادلات ساختاری به روش حداقل مجذورات جزئی - PLS - PM - و کاربرد آن در پژوهش های رفتاری. برخط دانش روان‌شناختی، 1(1)، 41-55.
4.  ‏‫بهشور، اسحاق؛ و احمدی، فرشته. (۱۳۹۸). رابطه بین کیفیت حسابرس با فرار مالیاتی. مقاله ارائه شده در پنجمین کنفرانس بین المللی علوم مدیریت و حسابداری.
5.  ‏‫ثنائی پور، هادی. (۱۳۹۹). شناسایی و اولویت بندی عوامل موثر بر فرار مالیاتی در کسب وکارهای کوچک ومتوسط از دیدگاه کارکنان سازمان امور مالیاتی کشور: مطالعه ای آمیخته. پژوهشنامه مالیات، 28(47)، 7-30.
6.  ‏‫جمشیدی، رامین؛ برزگر، بهرام؛ و محسنی، عبدالرضا. (۱۴۰۲). تبیین و اعتبار یابی عوامل موثر در مدل ارتقای کیفیت حسابرسی مالیاتی. فصلنامه اقتصاد مالی، 17(64)، 45-74.
7.  ‏‫رحمت اللهی، پرستو. (۱۴۰۰). بررسی رابطه کیفیت حسابرسی با فرار مالیاتی. مقاله ارائه شده در نخستین کنفرانس بین المللی الگوهای نوین مدیریت کسب و کار.
8.  ‏‫قشقایی، علیرضا؛ و خلیق، جواد. (۱۴۰۱). شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر کیفیت حسابرسی مالیاتی با روش تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP). مقاله ارائه شده در دومین کنفرانس بین المللی آزمایشگاه مدیریت و رویکردهای نوآورانه در مدیریت و اقتصاد.
9.      Dlamini, Banele. (2017). Determinants of Tax Non-Compliance among Small and Medium Enterprises in Zimbabwe. Journal of Economics and Behavioral Studies, 9(4), 242-250. https://doi.org/10.22610/jebs.v9i4(J).1837
10.  Khafizah, Nurul; Azwardi, Azwardi; & Fuadah, Lukluk. (2020). The Influence of Tax Knowledge, Tax Service Quality, Tax Audit, and Use of Tax Sanctions on Tax Evasion: The Case Study of KPP Pratama Seberang Ulu 1 Palembang. Облiк i Фiнанси, (4), 68-74.
11.  Mersha, Shemelis Zewdie; Belaye, Amsalu Bedemo; & Gobena, Lemessa Bayissa. (2022). Determinants of tax audit quality with audit process as the mediator in Ethiopia: the case of the ministry of revenues / Shemelis Zewdie Mersha, Amsalu Bedemo Belaye and Lemessa Bayissa Gobena. Management & Accounting Review (MAR), 21(1), 181-202.
12.  Rotimi, Oladele; Alabadan, Dinatu Nna; Adekunle, Adediran Rasheed; Olabode, Oladele Taiwo; & Moronke, Lawal Adenike. (2021). Impact of Audit Quality on Tax compliance in Nigeria. Annals of Spiru Haret University. Economic Series, 21(2), 141-162.
13.  Soltani, Lynda. (2022). The Quality Effect of Auditing on Tax Compliance: Evidence from Tunisian Context. International Journal of Economics and Financial Issues, 12(1), 24-27.
14.  Todorović, Miodrag; Stanković, Ivan; & Ljajić, Samir. (2017). Tax audit as a significant factor in suppressing tax evasion. Economic Themes, 55(2), 161-178.
15.  Alexander, Phyllis; & Balavac-Orlic, Merima. (2022). Tax morale: Framing and fairness. Economic Systems, 46(1), 100936.
16.  Alwan, Alaa Hussein; & Bougatef, Khemaies. (2024). The Quality of Tax Accounting in Accordance with International Internal Auditing Standards: The Case of Iraq. Tec Empresarial, 19(1), 29-48.
17.  Behuria, Pritish. (2023). The political economy of a tax haven: the case of Mauritius. Review of International Political Economy, 30(2), 772-800.
18.  Hair Jr, Joseph F; Ringle, Christian; Sarstedt, Marko; & Gudergan, Siegfried P. (2017). Advanced issues in partial least square structural equation modeling. SAGE.
19.  Hallsworth, Michael; List, John A; Metcalfe, Robert D; & Vlaev, Ivo. (2017). The behavioralist as tax collector: Using natural field experiments to enhance tax compliance. Journal of Public Economics, 148, 14-31.
20.  Kivuva, M. (2020). Kenya’s burden–the effects of digital taxes on SMEs. Nairobi, Kenya.
21.  Kurniawan, Dedi. (2020). The influence of tax education during higher education on tax knowledge and its effect on personal tax compliance. Journal of Indonesian Economy and Business: JIEB., 35(1), 57-72.
22.  Matarirano, Obert; Chiloane-Tsoka, Germinah E; & Makina, Daniel. (2019). Factors driving tax compliance costs of small businesses in the South African construction industry. Acta Commercii, 19(1), 1-10.
23.  McKee, Michael; Siladke, Caleb A; & Vossler, Christian A. (2018). Behavioral dynamics of tax compliance when taxpayer assistance services are available. International Tax and Public Finance, 25, 722-756.
24.  Nguyen, H. (2022). Factors affecting tax compliance of small and medium enterprises in Hung Yen province, Vietnam. Accounting, 8(2), 111-122.
25.  OECD, P. (2017). Enhancing the contributions of SMEs in a global and digitalised economy. Paris. Retrieved Feb, 25, 2019.
26.  Rakshit, Bijoy; & Bardhan, Samaresh. (2023). Bank competition and SMEs access to finance in India: evidence from World Bank Enterprise Survey. Asian Review of Accounting, 31(2), 317-347.
27.  Sarstedt, Marko; Ringle, Christian M; & Hair, Joseph F. (2017). Partial least squares structural equation modeling. Handbook of Market Research, 26(1), 1-40.
28.  Werekoh, Eugene Adjei. (2022). The effects of taxation on economic development: the moderating role of tax compliance among SMEs.