دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

الگوی تأثیر ویژگی‌های هیأت‌مدیره بر رابطه بین کیفیت سود و ریسک شرکت: رویکرد معادلات ساختاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
اسماعیل پناهی 1
بیژن عابدینی 2
قدرت اله طالب نیا 3
فائق احمدی 4
1 گروه حسابداری، واحدقشم، دانشگاه آزاد اسلامی، هرمزگان، ایران
2 عضو هئیت علمی ، دانشکده مدیریت و حسابداری ، دانشگاه هرمزگان
3 گروه حسابداری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 گروه حسابداری و مالی، واحدقشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران
10.22034/jmaak.2026.78971.4662
چکیده
هدف این پژوهش بررسی نقش تعدیلی ویژگی‌های هیأت‌مدیره بر رابطه میان کیفیت سود و ریسک شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران است. برای دستیابی به این هدف، تمامی شرکت‌های فعال در بورس تهران به‌عنوان جامعه آماری در نظر گرفته شد و در نهایت ۱۵۹ شرکت طی دوره زمانی ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳ (مجموع ۱۵۹۰ سال-شرکت) به‌عنوان نمونه انتخاب گردید. کیفیت سود که نشان‌دهنده میزان شفافیت و قابلیت اتکای گزارشگری مالی است، می‌تواند نقش مهمی در کاهش ریسک اطلاعاتی و مالی شرکت‌ها داشته باشد؛ با این حال، تأثیرگذاری آن زمانی تقویت می‌شود که ساختار حاکمیت شرکتی از کارایی کافی برخوردار باشد. بر این اساس، متغیرهایی همچون استقلال هیأت‌مدیره، تخصص اعضا در حوزه مالی و حسابداری، اندازه هیأت‌مدیره و ترکیب آن به‌عنوان شاخص‌های مؤثر انتخاب شدند. در این پژوهش برای تحلیل روابط مستقیم و تعدیلی میان متغیرها از روش معادلات ساختاری (SEM) استفاده شد و متغیرهای پنهان به کمک شاخص‌های چندبعدی سنجیده شدند. یافته‌ها نشان داد که کیفیت سود رابطه‌ای منفی و معنادار با ریسک شرکت دارد و ویژگی‌های هیأت‌مدیره نیز به‌طور مستقل قادر به کاهش ریسک هستند. افزون بر این، اثر تعاملی میان کیفیت سود و ویژگی‌های هیأت‌مدیره بیانگر آن است که هیأت‌مدیره توانمند می‌تواند نقش کیفیت سود در کاهش ریسک را تقویت کند. نتایج این تحقیق ضمن ارائه یک چارچوب نظری ترکیبی، اهمیت هم‌زمانی گزارشگری مالی باکیفیت و ساختار کارآمد هیأت‌مدیره را برجسته کرده و می‌تواند برای مدیران، سهام‌داران و نهادهای ناظر در جهت بهبود حاکمیت شرکتی راهگشا باشد.
کلیدواژه‌ها
کیفیت سود
ریسک شرکت
هیأت‌مدیره
حاکمیت شرکتی
معادلات ساختاری (SEM)

عنوان مقاله English

The Effect of Board Characteristics on the Relationship Between Earnings Quality and Firm Risk: A Structural Equation Modeling Approach

نویسندگان English

Esmaeel Panahi 1
Bijan Abedini 2
Ghodratollah Talebnia 3
Faegh Ahmadi 4
1 Department of Accounting, Qeshm Branch, Islamic Azad University, Qeshm, Iran
2 Faculty Member, Faculty of Management and Accounting, University of Hormozgan, Iran
3 Department of Accounting, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
4 Department of Accounting and Finance, Qeshm Branch, Islamic Azad University, Qeshm, Iran
چکیده English

The purpose of this study is to examine the moderating role of board characteristics in the relationship between earnings quality and firm risk among companies listed on the Tehran Stock Exchange. To achieve this objective, all active listed firms were considered as the statistical population, and ultimately 159 companies were selected as the sample over the period 2015–2024, yielding 1,590 firm-year observations. Earnings quality, which reflects the transparency and reliability of financial reporting, can play a significant role in reducing firms’ informational and financial risks; however, its effectiveness is strengthened when the corporate governance structure operates efficiently. Accordingly, variables such as board independence, members’ financial and accounting expertise, board size, and board composition were selected as key influencing indicators. Structural Equation Modeling (SEM) was employed to analyze the direct and moderating relationships among the variables, and latent constructs were measured using multidimensional indicators. The findings indicate a negative and significant relationship between earnings quality and firm risk, and show that board characteristics independently contribute to risk reduction. Moreover, the interactive effect between earnings quality and board characteristics demonstrates that an effective and competent board can enhance the impact of earnings quality on reducing risk. This study highlights the importance of integrating high-quality financial reporting with an efficient board structure and offers practical implications for managers, shareholders, and regulatory bodies aiming to strengthen corporate governance mechanisms.

کلیدواژه‌ها English

Earnings Quality
Firm Risk
Board of Directors
Corporate Governance
Structural Equation Modeling (SEM)
  1. رضایی، فرید، و میرزایی، هادی. (1394). کیفیت سود و ریسک نقدینگی شرکت‌ها: بررسی تجربی در بورس تهران. مطالعات حسابداری و مالی ایران، 8(1)، 77–98.
  2. صفری‌گرایلی، محمد، حسینی، سارا، و احمدی، محمد. (1401). تأثیر ترکیب هیأت‌مدیره بر کیفیت گزارشگری مالی در شرکت‌های پذیرفته‌شده. پژوهش‌های حسابداری کاربردی، 10(4)، 55–76.
  3. طاهری، ماندانا و شیخ زاده، غزاله . (1402). اثر تعدیلی کیفیت سود و کیفیت حسابرسی بر رابطۀ خوانایی گزارش‌های مالی با هزینۀ تأمین مالی شرکت‌های عضو بورس اوراق بهادار تهران. نشریه پژوهش های حسابداری مالی، 15(4)، 33-58.
  4. فاطمی، رضا، موسوی، محمد، و کریمی، علی. (1402). نقش ویژگی‌های هیأت‌مدیره در رابطه بین کیفیت سود و ریسک شرکت: شواهد از بورس تهران. پژوهش‌های حسابداری مالی، 14(2)، 101–125.
  5. فصیحی، ستاره و برشد، رضوان . (1402). افشای ریسک شرکت ها: تأثیر ویژگی های کمیته حسابرسی. پژوهش های تجربی حسابداری، 13(1)، 141-160.
  6. کاشانی، فاطمه. (1404). تاثیر ویژگی های شخصیتی هیات مدیره بر ریسک تجاری شرکت ها،دومین کنفرانس بین المللی حسابداری، مدیریت، اقتصاد و مهندسی صنایع.
  7. کاظمی، سارا؛ حسینی، فاطمه؛ و رضایی، علیرضا (۱۳۹۸). تأثیر تخصص مالی هیأت مدیره بر کیفیت گزارشگری مالی شرکت‌های ایرانی. مجله حسابداری و مدیریت مالی، 11(1), 55–72.
  8. کرمی، غلامرضا و اصغری، علی . (1402). بررسی تأثیر ویژگی‌های مدیریت و استراتژی‌های مالی بر ریسک‌پذیری شرکت‌های پذیرفته‌شده دربازار بورس اوراق بهادار تهران. تحقیقات مالی، 25(4)، 529-556.
  9. میرزایی، محمد (۱۳۹۷). نقش هیأت مدیره مستقل در مدیریت ریسک شرکت‌های ایران. مجله پژوهش‌های حسابداری، 9(2), 23–40.
  10. میرزایی، محمد؛ حسینی، فاطمه؛ و کاظمی، سارا (۱۳۹۸). بررسی رابطه ویژگی‌های هیأت مدیره و کیفیت سود شرکت‌های بورسی ایران. مجله مدیریت مالی و سرمایه‌گذاری، 12(3), 45–62.
  11. Abbott, L. J., Parker, S., & Peters, G. F. (2004). Audit committee characteristics and restatements. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 23(1), 69–87. https://doi.org/10.2308/aud.2004.23.1.69
  12. Adams, R. B., & Ferreira, D. (2009). Women in the boardroom and their impact on governance and performance. Journal of Financial Economics, 94(2), 291–309.
  13. Akerlof, G. A. (1970). The market for "lemons": Quality uncertainty and the market mechanism. The Quarterly Journal of Economics, 84(3), 488–500.
  14. Alrobai, A. (2025). Corporate governance and earnings quality: Evidence from emerging markets. Journal of Accounting in Emerging Economies, 15(1), 45–67.
  15. Alrobai, F. (2025). Earnings quality drivers: Do firm attributes and ownership matter? Risks, 13(1), 6. https://doi.org/10.3390/risks13010006
  16. Amihud, Y. (2002). Illiquidity and stock returns: Cross-section and time-series effects. Journal of Financial Markets, 5(1), 31–56.
  17. Bali, T. G., Cakici, N., & Whitelaw, R. F. (2011). Maxing out: Stocks as lotteries and the cross-section of expected returns. Journal of Financial Economics, 99(2), 427–446.
  18. Baulkaran, V. (2020). Board effectiveness: Evidence from firm risk. Journal of Corporate Finance, 65, 101803. https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2019.101803
  19. Bear, S., Rahman, N., & Post, C. (2010). The impact of board diversity and gender composition on corporate social responsibility and firm reputation. Journal of Business Ethics, 97(2), 207–221. https://doi.org/10.1007/s10551-010-0505-2
  20. Bhagat, S., & Bolton, B. (2008). Corporate governance and firm performance. Journal of Corporate Finance, 14(3), 257–273. https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2008.03.006
  21. Carter, D. A., D’Souza, F., Simkins, B. J., & Simpson, W. G. (2010). The gender and ethnic diversity of US boards and board committees and firm financial performance. Corporate Governance: An International Review, 18(5), 396–414.
  22. Carter, D. A., Simkins, B. J., & Simpson, W. G. (2003). Corporate governance, board diversity, and firm value. Financial Review, 38(1), 33–53. https://doi.org/10.1111/1540-6288.00034
  23. Chen, C. J. P. (2001). The determinants and outcomes of disclosure in a global setting. Journal of Accounting Research, 39(2), 223–259.
  24. Dechow, P. M., & Dichev, I. D. (2002). The quality of accruals and earnings: The role of accrual estimation errors. The Accounting Review, 77(s-1), 35–59.
  25. Dechow, P. M., Ge, W., & Schrand, C. (2010). Understanding earnings quality: A review of the proxies, their determinants and their consequences. Journal of Accounting and Economics, 50(2–3), 344–401.
  26. Fama, E. F., & Jensen, M. C. (1983). Separation of ownership and control. Journal of Law and Economics, 26(2), 301–325. https://doi.org/10.1086/467037
  27. Farhod, A., & Tsalavoutas, I. (2024). Earnings quality, mastery and risk composition. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.4726481
  28. Francis, J., LaFond, R., Olsson, P., & Schipper, K. (2004). Costs of equity and earnings attributes. The Accounting Review, 79(4), 967–1010.
  29. Francis, J., LaFond, R., Olsson, P., & Schipper, K. (2005). The market pricing of accruals quality. Journal of Accounting and Economics, 39(2), 295–327.
  30. Frank, M. Z., & Goyal, V. K. (2009). Capital structure decisions: Which factors are reliably important? Financial Management, 38(1), 1–37.
  31. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2021). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). Sage Publications.
  32. Hillman, A. J., & Dalziel, T. (2003). Boards of directors and firm performance: Integrating agency and resource dependence perspectives. Academy of Management Review, 28(3), 383–396.
  33. Huson, M., Malatesta, P. H., & Parrino, R. (2009). Managerial succession and firm performance. Journal of Financial Economics, 74(2), 237–275.
  34. Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305–360.
  35. Nguyen, Q. (2024). Corporate governance and earnings management. Journal of Accounting and Public Policy. https://doi.org/10.1016/j.jaccpubpol.2024.106061
  36. Rahman, H. U. (2024). Does corporate governance and earnings quality mitigate idiosyncratic risk? Evidence from an emerging economy. Journal of Risk and Financial Management, 17(8), 362. https://doi.org/10.3390/jrfm17080362.
  37. Sharpe, W. F. (1964). Capital asset prices: A theory of market equilibrium under conditions of risk. The Journal of Finance, 19(3), 425–442.
  38. Yermack, D. (1996). Higher market valuation of companies with a small board of directors. Journal of Financial Economics, 40(2), 185–211.