دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

عوامل کلیدی مؤثر بر پذیرش و پیاده‌سازی فناوری‌های صنعت ۴.۰ در فرایند حسابرسی: تحلیلی بر سناریوهای آینده

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عباس داستانپور حسین آبادی 1
ناصر ایزدی نیا 2
امین رستمی 3
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 دانشیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 استادیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
10.22034/jmaak.2026.79178.4736
چکیده
در سال‌های اخیر، پیوند میان فناوری‌های نوظهور مانند هوش مصنوعی و بلاکچین با فرایندهای حسابرسی، توجه بسیاری از پژوهشگران و فعالان حرفه‌ای را به خود جلب کرده است. با توجه به سرعت تحولات فناورانه و تأثیر آن بر نقش‌ها و انتظارات از حسابرسان، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‌بندی عوامل کلیدی مؤثر بر پذیرش و پیاده‌سازی فناوری‌های صنعت ۴.۰ در حرفه حسابرسی انجام شده است. با توجه به گسترش فناوری‌های نوینی همچون هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و بلاکچین، نیاز به تحول دیجیتال در فرایندهای حسابرسی بیش از پیش احساس می‌شود. در این مطالعه، ابتدا با مرور نظام‌مند ادبیات و تحلیل محتوای پژوهش‌های داخلی و بین‌المللی، مجموعه‌ای از ۲۲ عامل کلیدی در هفت حوزه اصلی شناسایی گردید. سپس به‌منظور تحلیل روابط علّی و معلولی میان این عوامل، از روش دیمتل فازی استفاده شد و نتایج نشان داد که زیرساخت‌های فناوری اطلاعات، آمادگی برای تغییر و حمایت‌های قانونی از مهم‌ترین پیشران‌های سیستم محسوب می‌شوند. در ادامه، با بهره‌گیری از روش کوکوسو فازی، اولویت نهایی عوامل تعیین شد که نشان داد مؤلفه‌های «تحلیل داده‌های بزرگ» و «کاربرد هوش مصنوعی در حسابرسی» بیشترین اثر را بر بلوغ دیجیتال دارند.
کلیدواژه‌ها
حسابرسی
هوش مصنوعی
صنعت 4.0
دیمتل فازی
کوکوسو فازی

عنوان مقاله English

Identifying and Prioritizing the Drivers of Industry 4.0 Technology Adoption in Auditing: A Scenario-Based Analysis

نویسندگان English

Abbas Dastanpour Hossein Abadi 1
Naser Izadinia 2
Amin Rostami 3
1 PhD Candidate, Department of Accounting, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Associate Professor, Department of Accounting, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Accounting, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده English

In recent years, the integration of emerging technologies such as Artificial Intelligence (AI) and Blockchain into the auditing profession has garnered significant attention from both academics and practitioners. Given the rapid pace of technological advancement and its implications for auditors’ roles and expectations, this study aims to identify and prioritize the key factors influencing the adoption and implementation of Industry 4.0 technologies in the auditing profession. With the growing integration of advanced technologies such as artificial intelligence, machine learning, and blockchain, the need for digital transformation in auditing has become increasingly critical. A systematic literature review and content analysis of national and international studies identified 22 key factors grouped into seven main domains. The Fuzzy DEMATEL method was then applied to analyze causal relationships among the factors, revealing that IT infrastructure readiness, auditors’ adaptability to change, and regulatory support serve as the main driving forces in the system. Subsequently, the Fuzzy CoCoSo method was used to determine final priorities, indicating that “big data analytics” and “AI adoption in auditing” exert the greatest impact on digital maturity.

کلیدواژه‌ها English

Auditing
Artificial Intelligence
Industry 4.0
Fuzzy DEMATEL
Fuzzy CoCoSo
1.    تختائی، نصرالله، و شلال‌نژاد، محمد. (1402). هوش مصنوعی و بلاکچین در حسابداری و حسابرسی. چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، 6(82)، 224–229. https://www.jamv.ir/article_181174.html
2.        تقوی، سید روح‌الله، و فخاری، حسین. (1403). آینده‌پژوهی فناوری‌های نوظهور در حرفه حسابرسی مالی ایران: تحلیل سناریو مبتنی بر روش دلفی. پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای، 4(16)، 92–123. https://doi.org/10.22034/jpar.2024.2016148.1246
3.        حمزه، احسان، و رامشه، منیژه. (1402). حسابرسی در عصر دیجیتال: کاربست روش‌های دلفی فازی و ماباک در ایران. نشریه پژوهش‌های حسابداری مالی، 15(3)، 75–102. https://doi.org/10.22108/far.2024.140234.2028
4.        رامشه، منیژه، ملکی، محمدحسن، و سلطانیان، مریم. (1402). ارائه چارچوبی برای شناسایی پیشران‌های کلیدی موثر بر آینده حسابرسی با تمرکز بر فناوری‌های صنعت 4.0. پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای، 3(12)، 8–37. https://doi.org/10.22034/jpar.2023.2003770.1176
5.        زاهدی‌فر، محمد، زاهدی‌فر، زهرا، و زاهدی‌فر، زینب. (1403). بررسی حسابرسی بیمارستان با هوش مصنوعی. نخبگان علوم و مهندسی، 9(2)، 45–53. https://elitesjournal.com/fa/page.php?rid=805
6.        صحت برمچه، اعظم، شماخی، حمیدرضا، و یلفانی، امیر. (1403). ارائه الگوی قضاوت حسابرسی مبتنی بر هوش مصنوعی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت. https://doi.org/10.22034/jmaak.2025.77853.4352
7.        عبدلی اباتری، زهرا، کمالی، احسان، رستمی، امین و آقایی چادگانی، آرزو. (1402). آینده پژوهی حسابرسی از منظر فناوری اطلاعات، تغییر ارتباط حسابرس و مشتری و تغییر مفهوم حسابرسی. فصلنامه­ی پژوهش های حسابرسی حرفه­ای،  16(3)، 66-91.  https://doi.org/10.22034/jpar.2024.2013733.1232
8.        عبدلی اباتری، زهرا، کمالی، احسان، رستمی، امین و آقایی چادگانی، آرزو. (1402). آینده‌پژوهی حسابرسی از منظر فناوری اطلاعات، تغییرات مقرراتی، ساختاری و رویه‌ای. حسابداری مدیریت،  16(58)، 164-151 https://doi.org/10.30495/jma.2023.23163
9.        محمدی، پویان، و طهماسبی، الیاس. (1403). کاربرد هوش مصنوعی در حسابرسی؛ مزایا و چالش‌ها. مدیریت و حسابداری در هزاره سوم، 28(4)، 149–160. www.hjournal.ir/fa/downloadpaper.php?pid=353&rid=36&p=A.
10.     منصوری، محمدجواد، کرمی، غلامرضا، و یزدانی، حمیدرضا. (1403). شناسایی پیشران‌های مؤثر بر آینده حسابرسی: رویکرد فراترکیب. بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، 31(2)، 390–427. https://doi.org/10.22059/acctgrev.2024.380683.1008994
11.     میرزاپور، مانا. (1403). مروری بر اثرات هوش مصنوعی بر اهداف حسابرسی صورت‌های مالی. در شانزدهمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران (ص. 2789–2805). https://civilica.com/doc/1979572/
12.     نظرپور، محمود، نسل موسوی، سیدحسین، و حسینی شیروانی، میرسعید. (1399). کاربرد هوش مصنوعی در حسابرسی مالیاتی. دانش حسابرسی، 20(81)، 198–226. https://danesh.dmk.ir/article-1-2345-fa.html
13.     همتی، احسان. (1403). تأثیر بلاکچین و هوش مصنوعی بر کیفیت حسابرسی. نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، 8(28)، 941–960. https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/2529
14.  Abu Afifa, Malik Muneer, Nguyen, Tho Hoang, Le, Mai Truc Thi, Nguyen, Lien, & Tran, Thuy Thi Hong. (2024). Accounting going digital: A Vietnamese experimental study on artificial intelligence in accounting. VINE Journal of Information and Knowledge Management Systems. https://doi.org/10.1108/VJIKMS-10-2023-0266
15.  Abdoli Abatari, Z., Kamali, E., Rostami, A., & Aghaie, A. (2024). Futures study of auditing from the perspective of information technology, changing the relationship between the auditor and the client, and changing the concept of auditing. Professional Auditing Research, 4(16), 66-91. https://doi.org/10.22034/jpar.2024.2013733.1232 (in persian)
16.  Abdoli, Z., Kamali, E., Rostami, A., & Aghaei Chadegani, A. (2023). Futurology of auditing from the information technology, regulatory, structural and procedural changes perspectives. Management Accounting, 16(58), 151-164. https://doi.org/10.30495/jma.2023.23163 (in persian)
17.  Al-Okaily, Manaf. (2024). Artificial intelligence and its applications in the context of accounting and disclosure. Journal of Financial Reporting and Accounting. https://doi.org/10.1108/JFRA-04-2024-0209
18.  AI Maturity Institute. (2023). Assess the true value of AI in your target acquisition. https://vaultinum.com/ai-maturity-audit.
19.  Fülöp, Melinda Timea, Topor, Dan Ioan, Ionescu, Constantin Aurelian, Căpușneanu, Sorinel, Breaz, Teodora Odett, & Stanescu, Sorina Geanina. (2022). Fintech accounting and Industry 4.0: Future-proofing or threats to the accounting profession? Journal of Business Economics and Management, 23(5), 997–1015. https://doi.org/10.3846/jbem.2022.17695
20.  Gonçalves, Maria José Angélico, Ferreira da Silva, Amélia Cristina, & Gonçalves Ferreira, Carina. (2022). The future of accounting: How will digital transformation impact the sector? Informatics, 9(1), 19. https://doi.org/10.3390/informatics9010019
21.  Hamzeh, Ehsan, & Ramesheh, Monijeh. (2023). Auditing in the digital era: Application of fuzzy Delphi and MABAC methods in Iran. Journal of Financial Accounting Research, 15(3), 75–102. https://doi.org/10.22108/far.2024.140234.2028  (in Persian)
22.  Hemati, Ehsan. (2024). The impact of blockchain and artificial intelligence on audit quality. Scientific Journal of Novel Research Approaches in Management and Accounting, 8(28), 941–960.  https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/2529  (in Persian)
23.  Holmes, Amy Foshee, & Douglass, Ashley. (2022). Artificial intelligence: Reshaping the accounting profession and the disruption to accounting education. Journal of Emerging Technologies in Accounting, 19(1), 53–68. https://doi.org/10.2308/JETA-2020-054
24.  Jan, Zohaib, Ahamed, Farhad, Mayer, Wolfgang, Patel, Niki, Grossmann, Georg, Stumptner, Markus, & Kuusk, Ana. (2023). Artificial intelligence for industry 4.0: Systematic review of applications, challenges, and opportunities. Expert Systems with Applications, 216, 119456. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2022.119456
25.  Jena, Rajendra Kumar. (2025). Factors influencing blockchain adoption in accounting and auditing in the face of Industry 4.0: A multi-criteria decision-making approach. Journal of Accounting & Organizational Change. https://doi.org/10.1108/JAOC-11-2023-0205
26.  KPMG International. (2024). Global CEO Outlook 2024. KPMG. https://kpmg.com/kpmg-us/content/dam/kpmg/pdf/2023/kpmg-ai-in-audit-survey-report-october-2023.pdf
27.  Mansouri, Mohammad Javad, Karmi, Gholamreza, & Yazdani, Hamidreza. (2024). Identifying drivers influencing the future of auditing: A meta-synthesis approach. Accounting and Auditing Reviews, 31(2), 390–427. https://doi.org/10.22059/acctgrev.2024.380683.1008994 (in Persian)
28.  Mediaty, Mediaty, Indrijawati, Aini, Pratama Kohar, Yansen, Sutriani, Sutriani, & Salsabila, Tsarwah. (2024). Review of artificial intelligence in accounting: Trends, implementation, and implications. Journal of Accounting and Finance Management, 5(5), 1146–1160. https://doi.org/10.38035/jafm.v5i5.1222
29.  Mirzapour, Mana. (2024). A review of the impacts of artificial intelligence on the objectives of financial statement auditing. In Proceedings of the 16th National Conference on Management and Humanities Research in Iran (pp. 2789–2805). https://civilica.com/doc/1979572/ (in Persian)
30.  Mohammadi, Pouyan, & Tahmasebi, Elias. (2024). Application of artificial intelligence in auditing: Benefits and challenges. Management and Accounting in the Third Millennium, 28(4), 149–160. www.hjournal.ir/fa/downloadpaper.php?pid=353&rid=36&p=A (in Persian)
31.  Nazarpour, Mahmoud, Nasl Mousavi, Seyed Hossein, & Hosseini Shirvani, Mirsaeid. (2020). Application of artificial intelligence in tax auditing. Auditing Knowledge, 20(81), 198–226. https://danesh.dmk.ir/article-1-2345-fa.html (in Persian)
32.  Norzelan, Nur Azira, Mohamed, Intan Salwani, & Mohamad, Maslinawati. (2024). Technology acceptance of artificial intelligence (AI) among heads of finance and accounting units in the shared service industry. Technological Forecasting and Social Change, 198, 123022. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2023.123022
33.  Ramesheh, Monijeh, Maleki, Mohammad Hassan, & Soltanian, Maryam. (2023). Proposing a framework for identifying key drivers affecting the future of auditing with a focus on Industry 4.0 technologies. Professional Auditing Research, 3(12), 8–37. https://doi.org/10.22034/jpar.2023.2003770.1176 (in Persian)
34.  Razali, Fatin Adilah, Jusoh, Mohd Abdullah, Abu Talib, Shafinaz Lyana, & Awang, Naqiah. (2022). The impact of Industry 4.0 towards accounting profession and graduate’s career readiness: A review of literature. Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities (MJSSH), 7(7), e001624. https://doi.org/10.47405/mjssh.v7i7.1624
35.  Sehat Barmcheh, Azam, Shomakhi, Hamidreza, & Yelfani, Amir. (2024). Proposing an artificial intelligence-based auditing judgment model. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge. https://doi.org/10.22034/jmaak.2025.77853.4352 (in Persian)
36.  Srirejeki, Kiky, & Liang, Jian. (2024). Artificial intelligence in accounting: Implications for practices and education. SAR (Soedirman Accounting Review): Journal of Accounting and Business, 9(1), 99–110. https://doi.org/10.32424/1.sar.2024.9.01.12512
37.  Takhtaei, Nasrollah, & Shalalnezhad, Mohammad. (2023). Artificial intelligence and blockchain in accounting and auditing. Accounting and Management Outlook, 6(82), 224–229. https://www.jamv.ir/article_181174.html  (in Persian)
38.  Taghavi, Seyed Rouhollah, & Fakhari, Hossein. (2024). Futures studies of emerging technologies in the Iranian financial auditing profession: A Delphi-based scenario analysis. Professional Auditing Research, 4(16), 92–123. https://doi.org/10.22034/jpar.2024.2016148.1246 (in Persian)
39.  Tutunchi, N., Abedin, B., & Al-Emran, M. (2023). Scenario-based planning for digital transformation: A multi-level perspective in auditing. Technological Forecasting and Social Change, 189, 122417. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2023.122417
40.  World Economic Forum. (2023). World Economic Forum report. World Economic Forum. https://www.weforum.org/publications/annual-report-2023-2024/
41.  Zahedifar, Mohammad, Zahedifar, Zahra, & Zahedifar, Zeynab. (2024). Investigating hospital auditing using artificial intelligence. Elites of Science and Engineering, 9(2), 45–53. https://elitesjournal.com/fa/page.php?rid=805 (in Persian)
42.  Zhang, Yingying, Xiong, Feng, Xie, Yi, Fan, Xuan, & Gu, Haifeng. (2022). The impact of artificial intelligence and blockchain on the accounting profession. IEEE Access, 8. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2022.3144058
دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 اردیبهشت 1405