دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

ارایه مدل جایگاه نظام اخلاق اسلامی در تدوین استانداردهای حسابداری ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران
2 استادیار،گروه حسابداری، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان،ایران
3 استادیار، گروه حسابداری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج،ایران
10.22034/jmaak.2025.78280.4488
چکیده
چکیده
حسابداری به‌عنوان یک نظام اطلاعاتی، مبتنی بر پردازش و تحلیل اطلاعات مالی است و هر نظام تحلیلی لازم است بر یک سلسله از قواعد و اصول مشخص استوار باشد. رعایت اصول، ارزش‌ها و هنجارهای اخلاقی در تمامی مراحل پیاده‌سازی استانداردهای حسابداری، امری ضروری است که می‌توان آن را از طریق آموزش‌های اخلاقی تئوری و حرفه‌ای، نهادینه نمود. در این پژوهش از روش پژوهش کیفی تحلیل مضمون استقرایی استفاده شده است. جامعه پژوهش (آماری) شامل: متخصصان و کارشناسان و خبرگان مالی و حسابداری و اعضای کمیته تدوین‌کنندگان استانداردهای حسابداری می‌باشند. روش نمونه‌گیری در پژوهش حاضر، روش هدفمند (قضاوتی) بوده و افرادی به‌عنوان نمونه پژوهش انتخاب گردیده‌اند که دارای دانش و تخصص لازم در رابطه با موضوع مورد مطالعه بودند. حجم نمونه هم در بخش تحلیل مضمون با توجه به قاعده اشباع نظری به تعداد 21 نفر انتخاب شدند. به‌منظور جمع‌آوری داده‌ها از روش‌های منابع کتابخانه‌ای و اطلاعات و دانش متخصصین استفاده شده است. در بخش تحلیل مضمون پس از مصاحبه با خبرگان، دادها در قالب مقوله‌های اولیه و مقوله‌های ثانویه کدگذاری گردیدند و سرانجام با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا در مرحله کدگذاری محوری، مقوله‌های فرعی در قالب چهارگروه اخلاق اجتماعی، اخلاق فردی، اخلاق حرفه‌ای و ضرورت‌های اخلاقی طبقه‌بندی شدند.
کلمات کلیدی: اخلاق، اخلاق اسلامی، استانداردهای حسابداری
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Presenting a model of the position of the Islamic ethical system in the Iranian accounting standards setting

نویسندگان English

Mehdi Bagheri 1
ali mohammadi 2
Ata mohammadi molgharni 3
1 PhD Student in Accounting, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
2 Assistant professor, Department of Accounting, Zanjan Branch, Islamic Azad University, Zanjan, Iran
3 Assistant professor, Department of Accounting, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
چکیده English

Abstract
Accounting as an information system is based on the processing and analysis of financial information, and every analytical system must be based on a series of specific rules and principles. Adherence to principles, values, and ethical norms in all stages of implementing accounting standards is essential and can be institutionalized through theoretical and professional ethical training. In this study, the qualitative research method of inductive content analysis was used. The research community (statistics) includes: specialists, experts, financial and accounting experts, and members of the committee that develops accounting standards. The sampling method in the present study is a purposive (judgmental) method, and individuals who have the necessary knowledge and expertise in relation to the subject under study were selected as research samples. The sample size in the content analysis section was selected as 21 people according to the theoretical saturation rule. In order to collect data, library resource methods and information and knowledge of experts were used. In the thematic analysis section, after interviewing experts, the data were coded into primary and secondary categories, and finally, using MaxQuda software in the axial coding stage, the subcategories were classified into four groups: social ethics, personal ethics, professional ethics, and ethical imperatives.
Keywords: ethics, Islamic ethics, accounting standards

  • آقایی، محمدعلی و همکاران (1391). «رتبه­بندی ویژگی­های کیفی اطلاعات حسابداری براساس دیدگاه تهیه­کنندگان، حسابرسان و استفاده­کنندگان صورت­های مالی: کاربرد فرایند تحلیل سلسله مراتبی». مطالعات تجربی حسابداری مالی. 10 (38). 1-27.
  • ابراهیمی، شهرام و صفائی­آتشگاه، حامد. (1394). «رویکرد قانونگذار به پیشگیری از جرم در قانون ارتقاء سلامت نظام اداری و مقابله با فساد». دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق کیفری. 6 (2). 7-31.
  • ابن­مسکویه، احمد­بن­محمد. (1403). تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق: حکمت عملی. ترجمه مهدی نجفی­­افرا. قم: انتشارات بیدار.
  • امیری، علی­نقی؛ همتی، محمد و مبینی، مهدی. (1401). «اخلاق حرفه­ای؛ ضرورتی برای سازمان». معرفت اخلاقی. 2 (4)، 137-159.
  • بنی‌مهد، بهمن و نجاتی، امیر. (1395). «رابطه بین فرهنگ سازمانی و تعهد کاری حسابرسان». پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی. 8 (30). 119-137.
  • تحریری، آرش و پیری­سقرلو، مهدی. (1399). «استقلال حسابرس: تحلیلی مقایسه­ای از نگرش حسابرسان و مدیران مالی ایرانی». پژوهش­های تجربی حسابداری. 10 (2). 139-162.
  • جعفری­پور، میثم؛ رحمنیان­کوشککی، عبدالرسول. (1393). «استانداردگذاری در حسابداری و فرایند تدوین استانداردهای حسابداری در کشورهای مختلف«. ارایه شده در: اولین کنفرانس ملی جایگاه مدیریت و حسابداری در دنیای نوین کسب و کار، اقتصاد و فرهنگ. علی­آباد.
  • حجازی، رضوان و میهمی، شیدا. (1396). «بررسی دیدگاه­های متفاوت در تأثیر پذیرش استاندارد حسابداری ارزش منصفانه بر سود حسابداری». پژوهش­های تجربی حسابداری. 6 (4). 127-150.
  • حکیمی­رکن­آبادی، محمدعلی. (1401). «تاثیر اخلاق در حسابداری». دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی. 5 (52). 126-132.
  • خواجوی، شکرالله؛ اعتمادی­عیدگاهی، سارا و قدیریان­آرانی، محمدحسین. (1399). «اصول اخلاق اسلامی: چارچوبی برای تدوین آیین رفتار حرفه­ای حسابداری». نشریه حسابداری و منافع اجتماعی. 3 (38). 1-29.
  • خواجوی، شکرالله؛ سرمدی­نیا، عبدالمجید و پورگودرزی، علیرضا. (1399). «چارچوب مفهومی مبتنی بر اخلاق برای حسابداری و گزارشگری مالی». دانش حسابداری مالی. 1 (24). 25-44.
  • دارابی، رویا؛ مخمل­باف، احمد و هادی­نیا، فریبا. (1397). «جایگاه اخلاق در پیاده­سازی استانداردهای بین­المللی حسابداری». فصلنامه مطالعات نوین کاربردی در مدیریت، اقتصاد و حسابداری. 1 (1). 49-62.
  • صدیقیان، محمدجواد؛ جعفریان­باقی­آباد، مسعود و فاطمی­نسب، سسدحسین. (1401). «اهمیت اخلاق و تاثیر آن در حرفه حسابداری». چشم­انداز حسابداری و مدیریت. 5 (65). 13-20.
  • صهبایی­اجلالی، محمد. (1401).«بررسی عوامل موثر بر رعایت اخلاق حرفه‌ای در بین شاغلین حسابداری». پایان­نامه کارشناسی ارشد. کرمان: دانشگاه شهید باهنر کرمان.
  • فرقاندوست­حقیقی، کامبیز؛ بنی­مهد، بهمن و ولی­لر، حیدر. (1393). «بررسی تطبیقی ماکیاولیسم میان حسابداران، حسابرسان، پزشکان و مهندسان». پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی. 6 (23). 41-53.
  • فرهاد­توسکی، امید. (1401). «اخلاق در حسابداری». چشم­انداز حسابداری و مدیریت. 5 (71). 34-40.
  • کریمیان، محدثه. (1400). »حرفه­ای­گرایی واخلاق حسابداری در گزارشگری مالی». پایان­نامه کارشناسی ارشد. تهران: موسسه آموزش عالی پرندک.
  • گورویج، ژرژ. (1395). اخلاق نظری و علم آداب: امکانات و شرایط. ترجمه حسن حبیبی. تهران: شرکت انتشارات قلم.
  • مجتهدزاده، ویدا و مددی­نعمتی، فاطمه. (1384). «بررسی میزان اهمیت و اثر بخشی استانداردهای حسابداری از دیدگاه حسابرسان مستقل». مجله علمی و پژوهشی پیشرفت­های حسابداری. 4 (2)، 1- 19.
  • محمدی، حمید؛ شفیعی، میلاد و مهاجر، عبدالرضا. (1403). بیت‌المال در کلام و سیره امام علی (ع). تهران: مرکز آموزش و برنامه‌ریزی دیوان محاسبات کشور.
  • محمدی، علی. (1403). «جایگاه نظام اخلاق اسلامی در تدوین استانداردهای حسابداری ایران». رساله دکترای حسابداری. سنندج: دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج.
  • محمدی­گیلانی، محمد. (1403). درس­های اخلاق اسلامی. تهران: انتشارات سایه.
  • نمازی، محمد و رجب­دری، حسین. (1398). «الگوی کاربردی توسعه پایدار اخلاق حرفه­ای حسابداری بااستفاده از تحلیل عاملی تائیدی». پژوهش­های حسابداری مالی و حسابرسی. 11 (43). 1-25.
  • نیکومرام، هاشم. و فتحی، زاداله. (1390). «تاثیر استانداردهای ملی حسابداری ایران بر کیفیت گزارشگری مالی با تاکید بر پایداری سود در بورس اوراق بهادار تهران». حسابداری مدیریت. 4 (8). 31-45.
  • وفایی­پور، روح­اله؛ قاسمی، مصطفی و محسنی، عبدالرضا. (1400). «مدل کیفی خوانایی گزارشگری مالی مبتنی بر مولفه­های اخلاق، مسئولیت اجتماعی و مدیریت لحن و اولویت­بندی شاخص­ها در موسسات حسابداری و حسابرسی». پژوهش­های حسابرسی حرفه­ای. 1 (3). 98-127.
  • Benkraiem, R. & et-al (2021). "Ethical behavior, auditing strength, and tax evasion: A worldwide perspective". Journal of International Accounting, Auditing and Taxation. 43. 
  • Chao, Z. & et-al (2023). "Ethical impact of artificial intelligence in managerial accounting". International Journal of   Accounting Information Systems. 49.
  • Duska, R. & Duska, B.S. (2018). Accounting Ethics (Foundations of Business Ethics). Oxford: Basil Blackwell.
  • Haeridistia, N. & Agustin, A. (2019). "The effect of independence, professional ethics & auditor experience on audit quality". International Journal of Scientific and Technology Research. 8 (2). 24-27.
  • Liyanapathirana, N. & Samkin, G. (2018). "Towards the development of an integrated ethical decision-making framework for Sri Lankan accountants: A developing country context". Thesis, Doctor of Philosophy (PhD). The University of Waikato, Hamilton, New Zealand.
  • Marzuki, M. & et-al (2017). "Accounting Academics’ Teaching Self-efficacy and Ethics Integration in Accounting Courses: A Malaysian Study". Asian Review of Accounting. 25 (1). 148-170.