دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

تحلیل عوامل موثر بر تعیین حق‌الزحمه حسابرسی شرکت با توجه به تبعیض قیمت بین مشتریان بخش‌خصوصی و عمومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
بهروز جنتی فر 1
آرتین بیطاری 2
محمود همت فر 3
محمد رضا قربانیان 4
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه حسابداری، واحد شهرقدس، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشیار، گروه حسابداری، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران
4 استادیار، گروه مدیریت، واحد شهرقدس، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jmaak.2026.24085
چکیده
چکیده
تعیین حق‌الزحمه خدمات حسابرسی از دو جنبه مشتریان خصوصی و دولتی، یکی از موضوعات مورد توجه در ادبیات نوین حسابرسی است. برخی پژوهش‌ها به تفاوت در مقیاس فروش و حجم قراردادهای شرکت‌های فعال در بخش عمومی و خصوصی اشاره دارند، درحالی‌که برخی دیگر بر ویژگی‌های مؤسسات حسابرسی به‌عنوان عامل تعیین‌کننده هزینه حسابرسی تمرکز دارند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل عوامل مؤثر بر تعیین حق‌الزحمه حسابرسی، نقش ویژگی‌های موسسات حسابرسی را با تأکید بر نوع قرارداد حسابرسی مورد بررسی قرار داده است. داده‌های ۱۰۵ شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱ گردآوری شده و با استفاده از روش تحلیل پانل ایستا آزمون فرضیات انجام شده است. نتایج نشان داد که بین حق‌الزحمه حسابرسی در قراردادهای دولتی و خصوصی تفاوت معناداری وجود دارد. همچنین، ویژگی‌هایی نظیر تخصص حسابرس و اندازه مؤسسه حسابرسی تأثیر کاهنده‌ای بر نرخ حق‌الزحمه در قراردادهای دولتی دارند، درحالی‌که تغییر حسابرس منجر به افزایش نرخ حق‌الزحمه حسابرسی در این قراردادها می‌شود. یافته‌های این پژوهش می‌تواند در بهبود سیاست‌های تعیین حق‌الزحمه حسابرسی و ارتقای شفافیت مالی مؤثر باشد.
واژگان کلیدی: حق‌الزحمه حسابرسی، قرارداد دولتی، قرارداد خصوصی، تخصص حسابرس، تغییر حسابرس، اندازه مؤسسه حسابرسی.

عنوان مقاله English

Analysis of Factors Influencing Corporate Audit Fee Determination Considering Price Discrimination Between Private and Public Sector Clients

نویسندگان English

behrouz janatifar 1
Artin Beytari 2
Mahmoud Hematfar 3
Mohammadreza Ghorbanian 4
1 PhD Student, Department of Accounting, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Accounting, Shahr-e-Qods Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Accounting, Broojerd Branch, Islamic Azad University, Broojerd, Iran
4 Assistant Professor, Department of management, Shahr-e-Qods Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Abstract
The determination of audit fees for services provided to private and public sector clients is a key topic in contemporary audit literature. Some studies highlight differences in sales volume and contract size between companies operating in the public and private sectors, while others emphasize the characteristics of audit firms as primary determinants of audit costs. This study aims to analyze the factors influencing audit fee determination by examining the role of audit firm attributes, with a particular focus on contract type. Data from 105 publicly traded companies on the Tehran Stock Exchange for the period 2017–2022 were collected, and hypotheses were tested using a static panel data analysis approach. The results indicate a significant difference in audit fees between public and private sector contracts. Furthermore, attributes such as auditor expertise and audit firm size were found to reduce audit fees in public sector contracts, whereas auditor change led to an increase in audit fees in these contracts. The findings of this research can contribute to the enhancement of audit fee determination policies and the improvement of financial transparency.
Keywords: Audit fee, public sector contract, private sector contract, auditor expertise, auditor change, audit firm size.

  1. رمضان‌نژاد، علی، طالب‌نیا، قدرت‌الله، همت‌فر، محمود و رویایی، رمضانعلی. (۱۴۰۳). ارائه الگوی تعیین حق‌الزحمه حسابرسی در ایران با رویکرد مطالعه‌ی تطبیقی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت.

 doi:10.22034/jmaak.2024.23714

  1. گنجی، حمیدرضا، حسینی، سیدرسول، روزبان، مرضیه، محمدزاده، سارا، نامی‌فرد طهرانی، نیایش. (۱۴۰۲). تأثیر پیشایندها و پیامدهای اثربخشی حسابرسی داخلی بر کیفیت حسابرسی داخلی. قضاوت و تصمیم‌گیری در حسابداری و حسابرسی،    ۱۰۷-۱۳۸.(۵) 2
  2. عزیزی، حمیدرضا و نوروزی، زهره.( ۱۳۹۹. (بررسی ارتباط بین قراردادهای بدهی با حق‌الزحمه حسابرسی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. اولین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، مهندسی صنایع و حسابداری. بازیابی از https://civilica.com/doc/ 117111
  3. علی‌پور، صفدر و بنافی،محمد.( ۱۴۰3). معاملات با اشخاص وابسته، حق‌الزحمه حسابرسی، ارتباطات سیاسی .اولین همایش ملی حسابداری و مدیریت کسب و کار در دنیای دیجیتال،قائنات،

 https://civilica.com/doc/2117604

  1. واعظ، سیدعلی، بنافی، محمد،&ویسی، سجاد.(۱۳۹۵). بررسی تأثیر تخصص حسابرس بر رابطه بین معاملات با اشخاص وابسته و حق‌الزحمه حسابرسی. بررسی‌های حسابداری، (12)۳
  2. جامعی، خانقلی، (1397). تأثیر کاربرد مدل سایمونیک در برآورد چسبندگی حق‌الزحمه‌های حسابرسی. پژوهش های مالی و حسابداری دانشکده اقتصاد و حسابداری تهران مرکزی. (39)10
  3. Cameran, M., DeFond, M., Perotti, P., & Pettinicchio, A. (2025). Do High Client Workloads Impair Audit Quality for Public Clients? Evidence from Public and Private Client Workloads. SSRN Electronic Journal. Available at

SSRN:https://ssrn.com/abstract=4973303

  1. Afenya, M., Arthur, B., Kwarteng, W., & Opoku, P. (2022). The impact of audit committee characteristics on audit fees; evidence from Ghana. Cogent Business & Management, 9(1). DOI:10.1080/23311975.2022.2141091
  2. Al-Thaqeb, S. A., & Harper, J. T. (2016). Is government a unique customer? Evidence from cash holdings. Working paper. Available

online:http://www.fmaconferences.org/Boston/Is_Government_Unique.pdf

  1. Dao, M., Pham, T., & Xu, H. (2023). Government contracts and audit fees. International Journal of Auditing, 27(1), 1–23. DOI:10.1111/ijau.12298
  2. DeFond, M., & Francis, J. (2005). Audit research after Sarbanes-Oxley. Auditing:A Journal of Practice & Theory, 24, 5–30. DOI:10.2308/aud.2005.24.s-1.5
  3. Donatella, P. (2022). Further evidence on the relationship between audit industry specialisation and public sector audit quality. Financial Acc & Man, 38, 512–529. DOI:10.1111/faam.12278
  4. Elder, R. J., Lowensohn, S., & Reck, J. L. (2015). Audit firm rotation, auditor specialization, and audit quality in the municipal audit context. Journal of Government & Nonprofit Accounting, 4, 73–100. DOI:10.2308/ogna-51188
  5. Francis, J. (2005). Audit research after Sarbanes-Oxley. Auditing:A Journal of Practice & Theory, 24, 5–30. DOI:10.2308/aud.2005.24.s-1.5
  6. Greenwood, M., & Zhan, R. (2019). Audit adjustments and public sector audit quality. Abacus, 55, 511–534. DOI:10.1111/abac.12165
  7. Kinyua, K. M., Changwony, F. K., & Campbell, K. (2024). Government procurement contracts, external audit certification, and financing of small- and medium-sized enterprises. Small Business Economics. DOI:10.1007/s11187-024-00940-0
  8. Ngo, T., & Susnjara, J. (2020). Government contracts and US bond yield spreads:A study on costs and benefits of materialized political connections. Journal of Business Finance and Accounting, 47, 1059–1085.
  9. Palmrose, Z.-V. (1989). The Relation of Audit Contract Type to Audit Fees and Hours. The Accounting Review, 64(3), 488–499. Available

at:http://www.jstor.org/stable/247601

  1. Rossi, M. F., Brusca, I., & Condor, V. (2020). In the pursuit of harmonization:Comparing the audit systems of European local governments. Public Money & Management. DOI:10.1080/09540962.2020.1772549
  2. Salman, K. R., & Setyaningrum, B. (2023). The Effects of Audit Firm Size, Audit Tenure, and Audit Rotation on Audit Quality. Ilomata International Journal of Tax and Accounting, 4(1), 92-103. DOI:10.52728/ijtc.v4i1.636
  3. Simunic, D. A. (1980). The pricing of audit services:Theory and evidence. Journal of Accounting Research, 18(1), 161–190. DOI:10.2307/2490397
  4. Sun, Q., Boscaljon, B., Feng, H., & Jia, Y. (2021). Government customers, institutional investment horizons, and liquidity risk. Review of Quantitative Finance and Accounting, 56(1), 273–296. DOI:10.1007/s11156-020-00894
  5. Krishnan, G. V., & Wang, C. (2015). The relation between managerial ability and audit fees and going concern opinions. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 34(3), 139–160.
  6. Demerjian, P. R., Lev, B., & McVay, S. E. (2012). Quantifying managerial ability: A new measure and validity tests. Management Science, 58(7), 1229–1248.