دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت

ارائه مدل مفهومی مدیریت ریسک منابع و کیفیت حسابرسی در بخش عمومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گرو ه حسابداری، واحد سنندج، دانشگا ه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.
2 استادیار، گروه حسابداری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.
3 استادیار، گرو ه حسابداری، واحد سنندج، دانشگا ه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.
10.22034/jmaak.2025.78361.4508
چکیده
اتفاقات احتمالی زیادی در سال های ااخیر رخ داده است و علاوه بر این اتفاقات، کشورهای دارای منابع فراوان همواره با ریسک های مختلفی از داخل و خارج از کشور روبه رو هستند. این ریسک ها برای سازمان های دولتی بیشتر از سازمان های بخش خصوصی است و لذا باید برای حفظ این منابع در جهت بهبود کیفیت حسابرسی از مدیریت ریسک منابع استفاده شود. مدیریت ریسک به مثابه کنترل‌های داخلی پیشرفته و پیشگیرانه عمل می‌کند و سبب کاهش زیان‌های احتمالی خواهد شد، از اینرو در برنامه‌ریزی‌های حسابرسی نقشی کلیدی دارد. هدف از این پژوهش ارائه مدل مفهومی مدیریت ریسک منابع و کیفیت حسابرسی در بخش عمومی است. بدین منظور مولفه های مدیریت ریسک منابع با روش دلفی فازی و مولفه های کیفیت حسابرسی برای این مدل با روش دلفی شناسایی شد. مولفه های مدیریت ریسک منابع شامل 20 مولفه و مولفه های کیفیت حسابرسی برای این مفاهیم 23 مولفه در قالب 4 محور اصلی بود. مدیریت ریسک منابع در کشورهای با منابع فراوان یکی از ابزارهای اصلی دستیابی به کیفیت حسابرسی است. حسابرسان باید در هنگام برنامه ریزی حسابرسی برای بهبود آزمون های حسابرسی به مولفه‌های مدیریت ریسک توجه نمایند. همچنین لازم است تا مدیریت ریسک در بخش عمومی به عنوان یکی از مسئولیت های اصلی مدیران تعریف شود و در قوانین نیز مورد اشاره قرار بگیرد.

عنوان مقاله English

Presenting a conceptual model of resource risk management and audit quality in the public sector

نویسندگان English

abolfazl heidari 1
ataalah mohammadi malgharni 2
omid mahmoodi khoshroo 3
1 PhD student in Accounting, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Accounting, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Accounting, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran.
چکیده English

Many potential events have occurred in recent years, and in addition to these events, countries with abundant resources are always faced with various risks from within and outside the country. These risks are greater for government organizations than for private sector organizations, and therefore resource risk management should be used to preserve these resources in order to improve audit quality. Risk management acts as advanced and preventive internal controls and will reduce potential losses, therefore it plays a key role in audit planning. The purpose of this research is to present a conceptual model of resource risk management and audit quality in the public sector. For this purpose, the components of resource risk management were identified using the fuzzy Delphi method and the audit quality components for this model were identified using the Delphi method. The components of resource risk management included 20 components and the audit quality components for these concepts were 23 components in the form of 4 main axes. Resource risk management in resource-rich countries is one of the main tools for achieving audit quality. Auditors should pay attention to risk management components when planning an audit to improve audit tests. Government planners should design a program for government organizations to increase audit quality by considering the identified factors, given the conditions in each period. It is also necessary to define risk management in the public sector as one of the main responsibilities of managers and to include it in the laws.

اسلام زاده، امید، حاجی نژاد، ابوالفضل، زارع، پریسا، صفاری، مهدی، (1400)، کنترل های داخلی در بخش عمومی(دیدگاه نظری)، تهران: انتشارات ترمه.
امیدوار مریم، وکیلی فرد حمیدرضا، عابدینی بیژن. (1399)، ارائه مدلی از کیفیت حسابرسی بخش عمومی بر اساس روش تحلیل تم. دانش حسابرسی، ۲۰ (۸۱).
امیدوار، مریم، وکیلی فرد، حمیدرضا،  عابدینی، بیژن. (1399). طراحی مدل تفسیرگرایانه/ساختارمندانه‌ی اثربخش‌ترین علل کیفیت حسابرسی بخش عمومی. دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، 7(1)، 145-160.
ایمانی جاجرمی، حسین، (1399). پیامدهای اجتماعی شیوع ویروس کرونا در جامعه ایران. ارزیابی تأثیرات اجتماعی، دوره 1(2 (ویژه‌نامه پیامدهای شیوع ویروس کرونا-کووید 19))، صص 87-103.
باباجانی ابوالفضل، بحری ثالث جمال، جبازاده کنگرلوئی سعید، پاکمرام عسگر. (1400)، تاثیر مدیریت ریسک بنگاه اقتصادی بر کیفیت گزارشگری مالی از دیدگاه مدیران ارشد، اعضای کمیته حسابرسی و حسابرسان مستقل. فصلنامه دانش حسابرسی; ۲۱ (۸۲) :۴۱۰-۴۴۶.
بانی، محمود، فغانی ماکرانی، خسرو، ذبیحی، علی. (1398). تأثیر تعهد حرفه‌ای و ایدئولوژی اخلاقی بر کیفیت حسابرسی با نقش میانجی رفتار اخلاقی حسابرسان شرکت‌های دولتی با روش مدل‌سازی معادلات ساختاری. دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، 6(1)، 81-96.
بنابی قدیم، رحیم، رحمانی فرد، سمیه. (1400). تأثیر مشکلات نمایندگی بر رابطه بین افق زمانی کوتاه مدت سرمایه گذار نهادی و ریسک سقوط قیمت سهام. چشم انداز مدیریت مالی، 11(34)، 117-144.
بیگ پناه، بهزاد، اثنی عشری، حمیده، هشی، عباس و اسدی، غلامحسین . (1404). تاثیر نظام حاکمیت موسسات حسابرسی بر کیفیت حسابرسی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 14(56)، 97-113.
پزشک، یاسمن، پور زمانی، زهرا، (1398)، فصلی بودن حسابرسی، کیفیت افشاء اطلاعات و کیفیت حسابرسی، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، دوره 8(29)، صص 57-70.
پسندیده فرد فایزه، وادی زاده کاظم، سپاسی سحر.(1399)، شناسایی عوامل مؤثر بر گزارشگری مالی متقلبانه و نادرست با استفاده از روش فراترکیب. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری; ۵ (۹) :۳۳۴-۳۰۱.
پورزمانی، زهرا، کریمی، علی، (1389)، تاثیر مدیریت موثر ریسک و سرمایه ‌های فکری بر سطح عملکرد شرکت ‌ها، مجله دانش مالی تحلیل اوراق بهادار (مطالعات مالی)، دوره 3، شماره 6، از صفحه 1 تا صفحه 18. 
حبیبی، آرش؛ آفریدی، صنم. (۱۴۰۱). تصمیم‌گیری چندشاخصه، تهران: انتشارات نارون.
حضوری، محمدجواد، گرد، عزیز، گل دوست، مجید، (1394)، بررسی عوامل مؤثر بر بروز نارسایی در سیستم کنترل­های مالی دستگاه­های اجرایی، فصلنامه دانش حسابرسی، دوره 15، شماره 59، صص 19-41.
حق بین، پرویز، آزادی، کیهان، پورعلی، محمد رضا،  صمدی، محمود. (1401). بررسی تاثیرجنسیت بر رابطه بین استرس و کیفیت حسابرسی. دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، 8(2)، 101-112.
حکمی پور، نوشین و قنبرزاده، میترا . (1404). شناسایی و رتبه‌بندی عوامل موثر بر کیفیت حسابرسی از دیدگاه گروه‌های درگیر با آن در ایران به روش تحلیل عاملی تاییدی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 14(55)، 129-144.
خانجانی کاکرودی سعیده، خسروانی آرزو، فاضلی نقی. (1402)، ارائه مدل کیفیت حسابرسی مبتنی بر فناوری بلاکچین. فصلنامه دانش حسابرسی; ۲۳ (۹۳) :۱۳۳-۱۵۷.
رستمی استادکلایه، شعیب، آقایی، محمدعلی، بیگلر، کیومرث. (1403). کارایی رویکرد حسابرسی ریسک تجاری در ایران بر اساس ابعاد تئوری مشروعیت، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 13(52)، 121-136.
رضایی، عباس، محمدی ملقرنی، عطاالله. (1399). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل داخلی و خارجی مؤثر برکیفیت حسابرسی دیوان محاسبات بر اساس ترکیب تکنیک‌های دیمتل، فرآیند تحلیل شبکه و سوات. دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، 7(1)، 59-78.
زاهدی طهرانی، پریوش، دلشاد، افسانه. (1395). بررسی تاثیر کیفیت حسابرسی بر بهبود حجم معاملات و کیفیت اطلاعات مالی میان دوره‌ای شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. چشم انداز مدیریت مالی، 6(15)، 111-131.
زکی زاده، عباس ، خردیار، سینا ، محمدی نوده، فاضل و احمدی، ایوب . (1402). سنجش کیفیت حسابرسی در مواجه با وفاداری صاحبکار با رویکرد الگوریتم تجمع ذرات. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 14(53)، 235-245.
سوری، داود، فرجی، یوسف، شادکام، حامد، راغ، فاطمه(1386)، "مدیریت بهینه ریسک نرخ ارز در بانک های تجاری آتیه سازان حافظ(مطالعه موردی منابع و مصارف ارزی بانک ملت)"، مجموعه مقالات برگرفته از پایان نامه های منتخب کارشناسی ارشد به مناسبت برگزاری هجدهمین همایش بانکداری اسلامی/ تدوین حامد شادکام، صص75-45.
سیفی، سعید، میرانی، احسان، (1402). بررسی رابطه بین مکانیسم های حاکمیت شرکتی و کیفیت حسابرسی با هزینه بدهی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار. نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، 7(25)، صص 543-560.
صاحبه محمدیان، منصور، گلخندان، ابوالقاسم. (1402). ریسک وقوع درگیری داخلی و نفرین سیاسی منابع نفت در ایران: با تأکید بر نقش تمرکززدایی مالی. بررسی مسائل اقتصاد ایران، 10(1)، 255-284.
صراف، فاطمه و محمدی، زهرا، (1399)، کیفیت حسابرسی بخش عمومی، چهارمین کنفرانس ملی پژوهش در حسابداری و مدیریت، تهران.
صفرزاده، محمدحسین، سجادی، سید حسین،  شعبانی، محیا. (1399). تأثیر‌ تیپ شخصیتی بر کیفیت حسابرسی(مطالعه موردی: حسابرسان دیوان محاسبات ایران). دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، 6(2)، 145-154.
عزیزی مهدی، آذر عادل، دهقان نیری محمود. (1399). تصمیم گیری مشارکتی در دوران پسا کرونا. پژوهش های نوین در تصمیم گیری، 5(2 )، 165-192.
فارسیجانی، حسن، عارف نژاد، محسن، اسدی، سمیه، حسنوند، علی. (1400). ارائه مدل ساختاری انواع ریسک در بانک‌ها با استفاده از رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری فازی. چشم انداز مدیریت مالی، 11(33)، 173-192.
کریمی خرمی اصغر، میر فاطمه، نکوئی زاده شکوفه. (1402)، بررسی مقایسه‌ای کیفیت حسابرسی در دوران قبل و بعد از کوید-۱۹(مطالعه موردی: شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران). فصلنامه دانش حسابرسی، ۲۳ (۹۲) :۱۶۸-۱۸۶.
گلی، علی، خوزین، علی، اشرفی، مجید، نادریان، آرش، (1399)، بررسی نقش بیمه مسئولیت اجتماعی و حرفه‌ای حسابرسان بر ریسک شهرت اخلاقی و کیفیت حسابرسی با استفاده از رویکرد دلفی و معادلات ساختاری، پژوهش‌های اخلاقی (انجمن معارف اسلامی)، دوره 10(3)، صص 195-212.
گلیجانی مهرداد، علی خانی رضیه، مران جوری مهدی، فلاح رضا. (1400). طراحی مدل فراترکیب عوامل موثر بر توسعه حسابداری در ایران. پژوهش های حسابداری مالی و حسابرسی (پژوهشنامه حسابداری مالی و حسابرسی)، 13(50 )، صص 207-227.
محمدرضایی، معصومه ، حیدرپور، فرزانه و جهانشاد، آزیتا . (1402). شناسایی و رتبه بندی ‌‌ریسک‌های حسابداری شرکتها (مقدمه ای برتحلیل توپولوژیکی). دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 12(45)، 1-16.
مصطفوی، محمد، محمدی، شاپور، شیروی، عبدالحسین، و فلاح پور، سعید. (1400). تجزیه و تحلیل ریسک در قراردادهای نفتی ایران از منظر سرمایه گذار و اثرات آن بر توجیه پذیری سرمایه گذاری در بالادستی. مطالعات‌ اقتصاد انرژی‌، 17(68 )، 67-105.
منتی، حسین، (1399)، بررسی اثرات ویروس کرونا کووید 19 بر اقتصاد جهانی، فصلنامه ارزیابی تأثیرات اجتماعی، دوره 1، شماره 2، صص 163-181.
نعمتی کشتلی، رضا، محمدزاده مقدم، محمدباقر،  جعفری، هستی. (1401). تأثیر سبک های حل مسأله بر خودکارآمدی حسابرسان دیوان محاسبات ایران (آزمون نظریه شناختی و رفتاری کسیدی). دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، دوره 9، شماره 1 پیاپی 17،  77-104.
 
منابع انگلیسی
Aida Hazlin Ismail, Natasha binti Muhammad Merejok, Muhamad Ridhuan Mat Dangi & Shukriah Saad, (2019), Does Audit Quality Matters in Malaysian Public Sector Auditing?, International Journal of Financial Research, Vol. 10, No. 3, Special Issue, pp. 203-215.
Albitar, K., Gerged, A.M., Kikhia, H. and Hussainey, K. (2021), "Auditing in times of social distancing: the effect of COVID-19 on auditing quality", International Journal of Accounting & Information Management, Vol. 29 No. 1, pp. 169-178.
Alexander, M., Maude, F., (2017), corporate governance in central government departments: Code of good practice, http://www.hm-treasury.gov.uk/d/corporate governance good practice
Alfareza Desta Prasetyo Adi Zainudin, Khoirul Aswar, Noegrahini Lastiningsih, Mahendro Sumardjo and Taufeni Taufik (2021). Analysis of potential factors influencing audit quality: The moderating effect of time budget pressure. Problems and Perspectives in Management, 19(4), 519-529.
Bartlett, R. W., Brecht, H. D., & Corless, J. C. (1995). Accountability mechanisms in the auditing profession. Accountability in Research, 4(2), 133–146
Birendra K. Mishra, Erik Rolland, Asish Satpathy, Michael Moore, (2019) "A framework for enterprise risk identification and management: the resource-based view", Managerial Auditing Journal, https:// doi.org/10.1108/MAJ-12-2017-1751
Blann, S. W. (2010). Auditor independence in the public sector. Government Finance Review, 26(4), 40–44.
Cameran, M., Ditillo, A., & Pettinicchio, A. (2018). Audit team attributes matter: How diversity affects audit quality. European Accounting Review, 27(4), 595–621.
Cristina Bailey, Denton L. Collins, and Lawrence J. Abbott (2018) The Impact of Enterprise Risk Management on the Audit Process: Evidence from Audit Fees and Audit Delay. Auditing: A Journal of Practice & Theory: August 2018, Vol. 37, No. 3, pp. 25-46
Dang Huy, N., (2022), Identifying factors affecting audit quality in the context of covid-19 pandemic in vietnam: theoretical model study, Journal of Positive School Psychology, Vol. 6, No. 6, pp. 176 – 184.
De Angelo, L. (1981). Auditor size and audit quality. Journal of Accounting and Economics, 3(December), 183–199.
De Fond, M., & Zhang, J. (2014). A review of archival auditing research. Journal of Accounting and Economics, 58(2-3), 275–326.
Deis, D. R., & Giroux, G. A. (1992). Determinants of audit quality in the public sector. The Accounting Review, 67(3), 462–479.
Domokos, L., Nyeki, M., Jakovac, K., Nemeth, E., Hatvani, C., (2015), Risk Analysis and Risk Management in the Public Sector and in Public Auditing, Public Finance Quarterly, Vol, 60, No. 1, pp. 7-22.
Dwyer, K.-A.M., Brennan, N.M. and Kirwan, C.E. (2024), "Disclosure of auditor risk assessments in expanded audit reports", Journal of Applied Accounting Research, Vol. 25 No. 1, pp. 1-23.
Ferry, L., Hamid, K. and Hebling Dutra, P. (2023), "An international comparative study of the audit and accountability arrangements of supreme audit institutions", Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management, Vol. 35 No. 4, pp. 431-450.
Gerged, A. M., Mahamat, B. B., & Elmghaamez, I. K. (2020). Did corporate governance ompliance have an impact on auditor selection and quality? Evidence from FTSE 350. International Journal of Disclosure and Governance, Vol. 17 No.2, pp.15-60.
Habibi, A., Firouzi Jahantigh, F., Sarafrazi, A., (2015), Fuzzy Delphi Technique for Forecasting and Screening Items, Asian Journal of Research in Business Economics and Management, Vol. 5, No. 2, pp. 130-143.
Jones, R., & Pendlebury, M. (2010). Public sector accounting (6th ed.). Pearson Education Limited.
Josette Caruana & Magdalena Kowalczyk (2020): The Quest for Audit Quality in the Public Sector, Accounting in Europe, DOI: 10.1080/17449480.2020.1757731
Joshi, R., Banwet, D., Shankar, R., (2011), A Delphi-AHP-TOPSIS based benchmarking framework for performance improvement of a cold chain, journal of Expert Systems with Applications, vol. 38, n. 2, pp. 10170-10182.
Kapuscinska, K., Matejun, M., (2014), Risk Management in Public Sector Organizations: A Case Study, International Journal of Business and Management Studies,Vol. 3, No. 3, pp. 129-143.
Kontogeorga, G. and Papapanagiotou, A. (2023), "Auditing ethics and corruption: οld challenges and new trends for Supreme audit institutions in turbulent times", Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management, Vol. 35 No. 4, pp. 474-492.
Lenz, R. and Hahn, U. (2015), “A synthesis of empirical internal audit effectiveness literature pointing to new research opportunities”, Managerial Auditing Journal, Vol. 30 No. 1, pp. 5-33.
Madah Marzuki, M., Nik Abdul Majid, W.Z., Abu Bakar, H., Abdul Wahab, E.A. and Mohd Sanusi, Z. (2024), "Risk Management practices and potential fraudulent financial reporting: evidence from Malaysia", Asian Journal of Accounting Research, Vol. 9 No. 2, pp. 116-126.
Manzoni, J., Cheshire, S., (2017), Management of Risk in Government, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/.../170110_Fram
Muller, Ralf, (2009), "Critical Success Factors for effective risk management procedures in financial industries: A study from the perspectives of the financial institutions in Thailand", Umeå School of Business, Umeå University, Master Thesis, pp. 1-76.
Oktay Turetken, Stevens Jethefer and Baris Ozkan, (2020), Internal audit effectiveness: operationalization and influencing factors, Managerial Auditing Journal, Vol. 35 No. 2, pp. 238-271
Piot, C. (2001). Agency costs and audit quality: Evidence from France. European Accounting Review, 10(3), 461–499.
Rajabalizadeh, J. and Schadewitz, H. (2025), "Audit report readability and information efficiency: evidence from the Tehran Stock Exchange", Journal of Accounting in Emerging Economies, Vol. 15 No. 2, pp. 491-516. https://doi.org/10.1108/JAEE-08-2024-0344
Ramadhani Calocha & Eliada Herwiyanti. (2020). Factors that affect audit quality. Journal of Contemporary Accounting, 2(1), 35-48.
Rialtais, T., Uacht, S., Mhuirfean, S., Cliath, B., (2016),  risk management guidance for government departments and offices, Ireland Government Accounting Unit, pp. 1-35, available at http://govacc.per.gov.ie.
Salehi, Mahdi, Mohammed Ibrahim Jebur, Saleh Orfizadeh, and Ali Mohammed Abbas Aljahnab, (2022), The Relationship between Audit Adjustments and Audit Quality in Iraq. Journal of Risk and Financial Management, 15: 330.
Salem, R., Usman, M., Ezeani, E., (2021), Loan loss provisions and audit quality: Evidence from MENA Islamic and conventional banks, The Quarterly Review of Economics and Finance, Volume 79, Pages 345-359.
Smales, L.A., (2021), Investor attention and global market returns during the COVID-19 crisis, International Review of Financial Analysis, in press.