انجمن حسابداری مدیریت ایران دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت 2322-5785 17 66 2026 06 22 Providing a model to identify factors affecting the quality of tax audits to reduce tax evasion in small and medium-sized companies ارائه الگویی جهت شناسایی عوامل موثر برکیفیت حسابرسی مالیاتی جهت کاهش فرار مالیاتی در شرکتهای کوچک و متوسط 313 330 24434 10.22034/jmaak.2026.24434 FA غلامحسین اموزگاری دانشجوی دکتری حسابداری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران حمیدرضا شماخی استادیار گروه حسابداری، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران نقی فاضلی استادیار، گروه حسابداری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران. Journal Article 2025 11 22 Tax evasion is one of the main challenges of tax systems, especially in small and medium-sized enterprises (SMEs), which reduce the share of these companies in tax revenues by using illegal (tax evasion) or legal (tax avoidance) methods. This study was conducted with a quantitative approach with the aim of providing a model to identify factors affecting the quality of tax audits to reduce tax evasion in SMEs. A standard questionnaire was distributed among 360 managers, auditors, financial specialists, and tax officials of small and medium-sized enterprises (selected by convenience sampling) in 1403 and 1404. The data were analyzed using structural equation modeling (PLS) in SmartPLS software. Although the structural equation model with partial least squares (PLS) approach examined the relationships between dimensions (such as organizational factors and audit quality improvement strategies) and tax audit quality, some potential confounding variables such as sudden changes in tax laws, the level of administrative corruption, or economic developments (such as high inflation in Iran) were not fully controlled. This limitation could affect the accuracy of the path coefficients (such as 0.897 for the relationship between tax audit quality and tax evasion reduction). The results showed that tax audit quality has a significant negative relationship with tax evasion. The findings are valuable for policymakers, auditors, and managers of small and medium-sized enterprises and provide a basis for future research. فرار مالیاتی یکی از چالش‌های اصلی نظام‌های مالیاتی، به‌ویژه در شرکت‌های کوچک و متوسط (SMEs) است که با استفاده از روش‌های غیرقانونی (فرار مالیاتی) یا قانونی (اجتناب مالیاتی)، سهم این شرکت‌ها در درآمدهای مالیاتی را کاهش می‌دهد. این پژوهش با هدف ارائه الگویی برای شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت حسابرسی مالیاتی جهت کاهش فرار مالیاتی در SMEs، با رویکرد کمی انجام شد. پرسشنامه‌ای استاندارد بین 360 نفر از مدیران، حسابرسان، متخصصان مالی، و مسئولان مالیاتی شرکت‌های کوچک و متوسط (انتخاب‌شده با نمونه‌گیری در دسترس) در سال‌های 1403 و 1404 توزیع شد. داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS) در نرم‌افزار SmartPLS تحلیل شدند. اگرچه مدل معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS) به بررسی روابط بین ابعاد (مانند عوامل سازمانی و راهکارهای ارتقای کیفیت حسابرسی) و کیفیت حسابرسی مالیاتی پرداخت، برخی متغیرهای مداخله‌گر احتمالی مانند تغییرات ناگهانی در قوانین مالیاتی، سطح فساد اداری، یا تحولات اقتصادی (مانند تورم بالا در ایران) به‌طور کامل کنترل نشدند. این محدودیت می‌تواند دقت ضرایب مسیر (مانند 0.897 برای رابطه کیفیت حسابرسی مالیاتی با کاهش فرار مالیاتی) را تحت تأثیر قرار دهد.نتایج نشان داد که کیفیت حسابرسی مالیاتی رابطه منفی معناداری با فرار مالیاتی دارد. یافته‌ها برای سیاست‌گذاران، حسابرسان و مدیران شرکت‌های کوچک و متوسط ارزشمند بوده و مبنایی برای تحقیقات آینده فراهم می‌کند. https://www.jmaak.ir/article_24434_6774b084b4e8c3189c507afa8a861a2d.pdf